Laza Kostić: CINCARI

1
11
Podelite:

Poseban fenomen predstavljaju Kucovlasi ili Cincari kojih je u vreme turske okupacije bilo u svim delovima Srbije, a u slobodnoj srpskoj državi njihov broj se neprekidno povećavao teritorijalnim širenjem u južnom pravcu. Kucovlasi se poprilično razlikuju od Vlaha, ali su u osnovi istog porekla i jezika. U Makedoniji su ih još nazivali Arvanitima ili Arvanitovlasima. Naziv Kucovlasi je grčkog porekla. O njima piše i Konstantin Jireček: “Današnji Maćedorumuni nazivaju sebe Araman. Sloveni su ih, kao i Italijane, nazivali svagda Vlasima.“ (str. 22.)

Cincara je, kako piše Laza Kostić, “bilo i u prvobitnoj Srbiji, ali samo u gradovima, gde su se mešali sa Grcima, tako da ih je mestimično teško izdvojiti. Bilo ih je i u Vojvodini, možda procentualno više nego u Srbiji. Čak i u Bosni (Petrakis, Hadži-Kostić, Jeremić itd.), ali su oni svi posrbljeni. Čak su davali Srbiji decenijama državnike i diplomate najvećeg dometa. O njima detaljno piše bivši profesor istorije i sociologije na Beogradskom univerzitetu dr Dušan J. Popović u knjizi “O Cincarima” (dva izdanja između ratova).” (str. 22-23.)

Danas Cincara, jasno identifikovanih, ima samo u južnim srpskim zemljama i zato ih Kostić naziva Južnim Vlasima. Iako su zvanične jugoslovenske statistike sve Vlahe uključivale u jednu kategoriju, Kostić insistira da su se Cincari po jeziku “dosta razlikovali od srpskih Vlaha, po nacionalnoj svesti još više. Ne može biti govora o nekoj zajedničkoj nacionalnoj koheziji, o osećanju etničkog jedinstva. Nikad u istoriji nije među njima postojala nikakva povezanost, najmanje etnička.” (str. 24.) Po svim popisima stanovništva u XXveku, broj građana koji se izjašnjavao da govori vlaški jezik u Južnoj Srbiji iznosio je do 10.000.

O njihovom etničkom supstratu, poreklu i nazivu Kostić daje jedan vrlo pregledan i jasan rezime: “Južni Vlasi su svuda u svetu poznati ili pod imenom Vlah sa nekim adjektivom, ili pod imenom Rumun, opet sa bližom oznakom. Kucovlah znači Vlah koji hramlje, koji se klati, a druge se reči već lakše razumeju. Cincarima, pak, taj svet zovu samo Srbi (neki susedi su to od Srba preuzeli). Verovatno to dolazi od broja cinc tj. pet, koji se tako često od njih čuje, a koji srpskom uhu neobično zvuči. Tako Italijane u Nemačkoj i Švajcarskoj zovu činkeli (“mali činkve”), jer taj isti broj pet (it. činkve) tako često čuju od njih. Cincari su ostaci starih rimskih kolonista i ima ih sporadično po celom Balkanu. Ali grupisani su bili najviše u onom delu Turske koji sada čini tromeđu Srpske Makedonije, Grčke Makedonije i arbanaškog Epira (Bitolj, Struga, Korča, Kostur, Voden). Odatle su se selili mahom u gradove i tu brzo denacionalizovali (postajući Grci u Turskoj i Grčkoj, a Srbi i Bugari u slobodnim državama Srbije i Bugarske). Praktično, njih više nema u tim gradovima. Ali u nekim naseljima Makedonije oni su se zadržali u prvobitnom obliku, grupisani. Doskora je bilo i nomada Cincara u samoj srpskoj Makedoniji. To su tzv. Gromočlije (doseljeni sa Gromoča u južnoj Albaniji). Živeli su u našoj istočnoj Makedoniji, baveći se uglavnom stočarstvom. Nisu imali nikakve veze sa svojim sunarodnicima u zapadnoj Makedoniji. Jugoslovenske vlasti su ih posle oba rata trajno naselile po zapadnoj Makedoniji. Svi se ti Cincari zvanično, tj. statistički označuju kao Vlasi.” (str. 23.)

Lingvističkom analizom Kostić dolazi do zaključka da “ne samo da se cincarski ili “južnorumunski” jezik znatno razlikuje od dako-rumunskog koji se govori u Rumuniji, nego i taj južnorumunski se račva na dva dosta različita dijalekta (jednako kao njima srodni Retoromani u Švajcarskoj). Taj jezik se deli na dva dijalekta: aromunski, čiji pripadnici žive u Makedoniji, Bugarskoj i Albaniji, i magleno-rumunski, čiji su pripadnici živeli u Grčkoj sve do posle Prvog svetskog rata, kada ih je rumunska vlada preselila u Dobrudžu.” (str. 24.) Cincari su “podeljeni i žive u svim balkanskim državama, svuda kao “iščezavajuća manjina”, bez veze između jednih i drugih.” (str. 24.)

Jovan Cvijić se poziva na verodostojne putopisce koji su tvrdili da ih je u prošlom veku bilo oko pola miliona, a u njegovom vremenu su se sveli na oko 150.000. On kaže da se Cincari javljaju “kao etnografska ostrva u osnovnoj slovenskoj i grčkoj masi stanovništva i to najviše u jugozapadnom delu Poluostrva, poglavito u Makedoniji, Epiru i Tesaliji.” (str. 24.) Sve donedavno ih je bilo najviše u Albaniji, a u Bugarskoj su, na isti način kao u Srbiji u javnom i društvenom životu napredovali do najviših položaja i sticali velike zasluge i počasti.

U studiji „S ove i s one strane Dunava“, 1885. godine, o Cincarima je pisao i belgijski naučnik Lavlej: “Van njihove zemlje porekla ima ih svuda po Orijentu. Nigde nisu toliko jaki da obrazuju grupu za sebe, sem u selu Slovik kod Tuzle, u Istri kod Monte Mađore i jezera Čespital, i ponegde drugo. Kakva šteta da ih nema u Bosni nekoliko hiljada. Oni više nego Jevreji doprinose povećanju bogatstva, jer su ne samo fini trgovci, već i izvanredni radnici.” (str. 24-25.)

Među Cincarima je bilo i mnogo pečalbara i zapaženo je od strane njihovih savremenika da sa lakoćom savlađuju jezike naroda u čijoj sredini rade i zarađuju. Neki su donedavno živeli nomadskim životom. Svi pokušaji rumunske vlade da im obrazuju rumunsku nacionalnu svest bili su neuspešni, a primećeno je da ih najlakše asimiluju Grci, a uostalom, u Grčkoj ih je najviše i bilo.

U Makedoniji su ih posle Drugog svetskog rata nasilno denacionalizovali, kao i Srbe. Na njihovu posebnu vezu sa Grcima ukazivao je 1921. godine Jovan Cvijić: “Aromunske oaze Balkanskog poluostrva mogu imati izvestan nacionalno politički značaj samo ako ostanu u vezi sa Grcima, u čijoj su blizini i pod čijim su kulturnim uticajem. Rumunska propaganda nije napravila velikih uspeha, ali je ipak grčki uticaj njome unekoliko oslabljen. Pored nje i protiv nje Aromuni se ipak u Makedoniji pretapaju u Grke. Osim toga ima u poslednjim decenijama slučajeva da Aromuni i u Makedoniji gube svoju narodnost prelazeći u Slovene. Međutim, poslednji je redovan slučaj sa onim Aromunima, koji ostanu dugo godina u gubertluku ili se stalno nastane u Srbiji i Bugarskoj. Naročito ih nestaje mešovitim ženidbama. Naposletku, Cincari su često bez dece ili s malo dece.” (str. 25.)

Mnogi autori tvrde da su Cincari nekada predstavljali najkulturniji etnički element Balkana, mada nikada nisu imali neku svoju posebnu kulturu. Cvijić kaže da su oni u nekim delovima Balkana bili glavni nosioci vizantijske kulture, dajući joj i svoj sopstveni pečat. Za njih Kostić zaključuje: “Uopšte je to jedan jako pozitivan narod, kome mi imamo mnogo šta da zahvalimo. Veliki deo naših književnika je cincarskog porekla i cincarske krvi, među njima svi naši satiričari (Sterija, Nušić itd.), da o diplomatama i političarima ne govorimo. Bilo je i vanrednih junaka među njima. Dosta je spomenuti Janka od Ohrida, koji “svijetom ide, svuđe kavgu traži, đe je kavge da se onđe nađe.” Zove se još i Cincar-Janko. Nije se sklanjao od kavge i mejdana.“ (str. 26.)

Interesantno je da u srpskom narodu samo neki levičari i kasnije komunisti nisu bili naklonjeni Cincarima. Pojedini levičarski književnici su čak prema njima pokazivali veliku netrpeljivost, poput dr Mirka Kosića čiju je studiju “Južnoslovensko pitanje”, štampanu 1918. godine u Cirihu na nemačkom jeziku, pronašao Lazo Kostić pretražujući švajcarske biblioteke. U svojoj ideološkoj zaslepljenosti, robujući marksističkom pogledu na svet i komunističkim predrasudama, Kosić je pisao da balkanska buržoazija “ima jedan znatan deo cincarske krvi, one mešetarske i zelenaške klase koja je u vidu gradskih Kucovlaha ili Aromuna zarazila gotovo čitavu balkansku buržoaziju. Ona nosi i tako mnogobrojne poslovne političare i pirate koji su se okomili na koncesije balkanskih parlamenata. Takva buržoazija, željna pljačke nalazi se u najvećem delu balkanskih država.” (str. 26.) Veće pljačke od levičarske ipak balkanski narodi ni pod Turcima nisu doživeli.

Izvor:
http://vesna.atlantidaforum.com/?p=4166

Podelite:

1 COMMENT

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here