Ajnhardov letopis iz 9. veka o Srbima koji žive od Slavonije do Dalmacije

Podelite:

Savez Ljudevita Posavskog sa Slovencima (J. F. Mucke)

„Ajnhard (775 – 840) bio je franački naučnik, pisac i dvoranin. Bio je sluga Karla Velikog i njegovog sina Ludviga Pobožnog. Ostao je upamćen po svom najvećem delu – biografiji Karla Velikog „Vita Caroli Magni“, koja predstavlja jedno od najvećih književnih zaveštanja ranog srednjeg veka.“

Ajnhardov Letopis se odnosi na vreme između 818. i 823. godine. Moćna franačka država je gospodarila velikim delom Panonije. Protiv franačke vlasti, podigao je ustanak u Slavoniji knez Ljudevit Posavski. Ovaj istorijski događaj su jugoslovenski istoričari komentarisali na osnovu shvatanja svog vremena — što škodi nauci, kako nas upozorava prof. R. Novaković. Oni su slavonske ustanike i kneza Ljudevita proglasili Hrvatima, mada Ajnhardov letopis, uopšte, ne spominje Hrvate.

Opisujući ovo vreme, franački hroničar Ajnhard piše da je car Ludvik pozvao u Heristal sve narodne prvake 818. godine, nešto pre Ljudevitovog ustanka. U popisu plemenskih prvaka, nema spomena o predstavniku Hrvata, niti se spominju Hrvati. Na skup je pozvan Ljudevit, kao gospodar Donje Panonije – a ne kao gospodar Hrvata.

Hroničar Ajnhard (ranosrednjovekovna iluminacija)

U isto vreme, potonji knez Dalmacije Borna je pozvan kod franačkog cara u svojstvu kneza Guduskana. Ni on se ne spominje kao hrvatski vođa i uz njegovo ime nema pomena o Hrvatima, ili hrvatskoj državi.

Suprotno ovako nedvosmislenom istorijskom izvoru, istoriografija dvadesetog stoleća Bornu tretira kao Hrvata, a Kneževinu Dalmaciju preimenuje u „Primorsku Hrvatsku“, ili „Dalmatinsku Hrvatsku“.2 (Zanimljivo je, ovakav tretman Kneževine Dalmacije i kneza Borne u jugoslovenskoj istorijskoj literaturi pravda se pozivom na Ajnhardov letopis — mada u njemu, kako smo videli, nema pomena o Hrvatima.

Tako, Vladimir Ćorović navodi da su na državnom saboru u Heristalu, te 818. godine, cara Ludviga „pozdravili neki hrvatski izaslanici“3, mada to Ajnhard nije zapisao, a prof. Relja Novaković je iscrpno analizirao zašto se Hrvati ne spominju u ovom Franačkom letopisu).

Ajnhardov letopis ne spominje ni predstavnike Srba u Heristalu, ali beleži da Srbi žive južno od reke Save i u današnjoj Lici. To je godina 822. I Ćorović to ovako zapisuje:

Bežeći ispred Franaka, Ljudevit je, priča franački analist, prebegao Srbima ‘za koji se narod kazuje da zauzima veliki deo Dalmacije’.4

Niko od naših istoričara ne raspravlja o ovoj činjenici — da Srbi naseljavaju Dalmaciju u devetom stoleću, i to njen veliki deo, a da se ona proglašava hrvatskom državnom teritorijom. Da je u pitanju neoprostiv propust, svedoči i nelogičnost oko kneza Borne. Za njega se kaže da je Hrvat, a vlada tom srpskom zemljom u Dalmaciji — koju naši istoričari prekrštavaju u „Primorsku Hrvatsku“. A ako Borna vlada zemljom koju naseljavaju Srbi, zar je moguće da je on Hrvat, a ne Srbin? Ovo je pitanje još zanimljivije zato što zapisi iz početka devetog stoleća potvrđuju da je Bornin ujak srpski plemić!

Geografska karta Evrope iz 814. godine u vreme smrti Karla Velikog. Označena je i Srbija kao Servia

To znači da je i Bornina majka Srpkinja.

Prof. Relja Novaković je bio na pragu da reši ovu zagonetku o ranoj rasprostranjenosti Srba na zapadu Balkana sledećim zaključkom:

Ako, po pričanju Ajnhardovom, smemo da naslutimo da su Srbi, kojima je Ljudevit prebegao 822. godine, stanovali negde u oblasti Srba, a možda i nešto zapadnije, onda bismo, uzimajući u obzir i Paganiju, Zahumlje, Travuniju, a možda i Bosnu, mogli reći da je prvobitno jezgro srpske državno-plemenske zajednice nastalo u zapadnom delu kontinentalne Dalmacije.5

Držeći se podataka u Ajnhardovom letopisu, prof. Novaković pronalazi teritorije naseljene Srbima, gde se sklonio Ljudevit Posavski i na kojima se sukobio s franačkim podanikom knezom Dalmacije Bornom:

Sasvim, međutim, drugačije zvuči kada ove Ajnhardove Srbe zamislimo na području koje je za sve vreme bilo ili neposredno uključeno u opisana zbivanja ili se nalazilo negde u blizini. Vrlo je verovatno da je na tom području jedan deo plemena bio protivan politici koju je Borna vodio, kao franački štićenik. Ljudevit je možda to znao i kada je iz svog središta otišao među Srbe, verovatno dolinom Gline ili Une, mogao je pokušati da uklanjanjem protivnika u novoj sredini učvrsti svoje pozicije. On je takav poduhvat mogao da preduzme samo na području koje je dobro poznavao i gde je još od ranije imao izvestan broj svojih oprobanih pristalica, dok bi takav potez negde u središtu Bosne, ili još istočnije, bio ravan bezumlju… Sasvim, međutim, drugačije zvuči kad pod tom srpskom zemljom razumemo područje nedaleko od granice Panonije, negde, recimo, od Plitivičkih jezera prema Srbu, ili dublje prema Lici, ili prema Uni i Sani. Ta srpska zemlja nije morala biti prostorno mala čim Ajnhard kaže da je Ljudevit ubio jednog od njihovih knezova. Najpre će biti da je reč o više županija.6

Ajnhardov letopis još jednom potvrđuje prisutnost Srba u zapadnim delovima Balkana, tamo gde su vlast držali Franci. Videli smo da na saboru u Heristalu (818) predstavnici Srba nisu bili, ali su pozvani na sabor u Frankfurtu (822):

Ajnhard spominje na saboru u Frankfurtu izaslanike ovih naroda: Abodrita, Soraba, Vilaca, Bohema, Moravaca, Predenecenata i Avara.7

Ni ovog puta se ne spominju Hrvati, mada su Franci tada vladali delom Dalmacije, Likom, Kordunom, Banijom, Slavonijom, Baranjom i Sremom. Pošto su predstavnici Srba (Soraba) pozvani na sabor u Frankfurtu, očigledno je da su Srbi živeli u ovim pokrajinama, ili u nekima od njih. Ovaj istorijski dokumenat s franačkog dvora, mada ne objašnjava sve detalje tadašnjih zbivanja, neosporno potvrđuje da su Srbi živeli u navedenim područjima (danas u sastavu Republike Hrvatske) i da su neutemeljene tvrdnje kojima se prisustvo Srba u ovim krajevima pripisuje njihovom doseljavanju od 15. do 19. stoleća.

Napomene:

01 Prof. Relja Novaković, Odakle su Srbi došli na Balkansko poluostrvo, Istorijski institut u Beogradu, 1977, str. 7.
02 Prof. Relja Novaković, Baltički Sloveni u Beogradu i Srbiji, Narodna knjiga, Beograd, 1985, str: 8. i 9.
03 Vladimir Ćorović, Istorija Srba, Zograf, Niš, 2001, str. 83.
04 Isto, str. 84.
05 Prof. Relja Novaković, Odakle su Srbi došli na Balkansko poluostrvo, Istorijski institut u Beogradu, 1977, str. 60.
06 Prof. Relja Novaković, Gde se nalazila Srbija od VII do XII veka, Istorijski institut, Beograd, 1977, str. 33.
07 Isto, str. 36.

Autor: Slobodan Jarčević

Izvor: Tripod

 

Podelite:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here