Godine i dalje počinju januarom – trideset godina posle

Podelite:

“Godine počinju januarom”! Sa njim, ili bez njega tako će biti i ubuduće.Bačenu udicu građani su čvrsto zagrizli i ona je i dan danas zakačena za njihovu vilicu.Zašto je se ne oslobode, i da li imaju snage da svojom rukom izvade politički mamac kojim su vezani tri decenije?!

Sa ove vremenske distance, davno beše, kada je sa drugovima došao.Dok je u Evropi pucao i padao Berlinski zid, od koga kasnije ostade samo šut, po receptu iz Srbije gde je na vlast dolazio Slobodan Milošević, i u crnogorskim brdima valjala se antibirokratska revolucija. Mitinzima započetim u oktobru 1988.godine, a završenim 10. i 11. januara 1989.godine, srušena je “odnarođena” vlast, kojoj je kao jedna od ozbiljnijih zamerki stavljano to što su po crnogorskim selima pojeli previše jagnjadi.
“Drugovi budite parlamentarni, vratite se jer u Titogradu nema mitinga, radi vaše lične bezbjednosti, građana…napadnute su temeljne vrijednosti Jugoslavije od pojedinih grupa…” govorio je komadant crnogorske policije radnicima i studentima kod mesta Žuta greda na putu između Nikšića i Podgorice ( tadašnjeg Titograda) koji su bili krenuli da se pridruže demonstrantima na mitingu pred sedištem Saveza komunista Crne Gore u avgustu 1988.godine. Policija je tada rasterala i radnike iz ostalih delova Crne Gore koji su bili pošli na miting, ali i demonstrante u Titogradu.


Pola godine kasnije, 11.januara 1989.godine u glavnom gradu Crne Gore na talasu radničkog nezadovoljstva održan je veliki miting posle koga je crnogorsko rukovodstvo bilo prinuđeno da podnese ostavke. Bilo je to nešto poput crnogorskog Petog oktobra kada su na vlast došli “ mladi, lijepi i pametni” kako su pre 30 godina nazivali Mila Đukanovića, Momira Bulatovića i Svetozara Marovića.
Ovi mladi komunistički lavovi “antibirokratske revolucije” iskoristili su tada seriju mitinga koja se dešavala u autonomnim pokrajinama Vojvodini i Kosovu,te u Crnoj Gori, nakon kojih su srušena partijska i državna rukovodstva, i došli tako na vlast bez čekanja na uspinjanje u partijskoj nomenklaturi tako što će neki više pozicionirani činovnik biti penzionisan ili otići prirodnom smrću.
Bili su u džemperima, kao kontra dotadašnjim “birokratama” u kravatama. Ovaj trio koji će uskoro osnovati Demokratsku partiju socijalista, kao baštinika Saveza komunista po ugledu na Socijalističku partiju Srbije i njenog lidera Slobodana Miloševića, iskoristiće simboliku za slogan na prvim demokratskim izborima – “Godine počinju januarom”.


Dve stvari se od tada ne menjaju: godine i dalje počinju januarom, a Milo Đukanović je i dalje najmoćniji političar u Crnoj Gori.
U vreme kada se uspinjao na političkom nebu, na početku svoje karijere kao mlada nada tada dezintegrišućeg Saveza komunista bio je veliki Srbin.U godini u kojoj obeležava tačno trideset godina od kako je sve i sja, alfa i omega, spiritus movens u Crnoj Gori, Đukanović je imao mnogo političkih faza praćenih promenama mišljenja i stavova. Od komuniste, srpskog nacionaliste iz vremena Slobodana Miloševića, preko liberlanog demokrate i ljutog protivnika istog onog Miloševićevog režima koji ga je učinio najmlađim premijerom u Evropi, stigao je na kraju, danas do velikog Crnogorca.

Perspektivni komunistički omladinac
Nekako se činilo da je Milo oduvek imao želju da vlada. Ne sačekavši punoletstvo, 1979.godine kada još nije imao 18 godina, postao je član Saveza komunista, da bi sledećih deset godina krčio svoj put kroz partiju, čiji je istaknuti član bio i njegov otac, sudija Radovan Đukanović .
Đukanović, ekonomista, bez dana radnog iskustva, krajem 1990. godine na prvim višestranačkim izborima u Crnoj Gori izabran je za poslanika, a najmlađi premijer u Evropi postaje već sledeće godine – na svoj 29.rođendan. Kada je stupao na dužnost, bez političkog iskustva, osim u omladinskim partijskim organizacijama, mnogi su sumnjali da je dorastao toj funkciji. Đukanović će međutim demantovati sve sumnjičave i do današnjih dana biće jedini političar u svim zemljama nekadašnjeg istočnog bloka koji je ostao na vlasti bez ijednog dana prekida od tada.
Pred kraj 1990.godine u Crnoj Gori su održani prvi višestranački izbori.Na njima je Đukanovićeva Demokratska partija socijalista učestovala pod imenom Savez komunista Crne Gore.Iako je prvi osnivački kongres DPS-a održan dva meseca ranije, ime partije promenjeno je tek na drugom delu kongresu održanom pola godine posle izbora.Prosto – staro ime bila je sigurnija karta za dobijanje glasova.”Kad pobijedi Savez komunista, počinje vrijeme mira, slobode razuma i demokratije, razvoja i socijalne pravde”, obećavao je tada Milo Đukanović.

Novi premijeri i dalje je bio mladi “miloševićevac” u prilog čega govori jedna izjava data 1992.godine: “ Milošević je nešto najbolje što se moglo desiti Jugoslaviji u ovom trenutku, kada povampirene fašističke snage u Hrvatskoj i Sloveniji pokušavaju da unište sve ono što je stvoreno od 1945.godine do sada. Ponosan sam da u ovim istorijskim trenucima mogu da budem rame uz rame sa njim u odbrani tekovina revolucije” – rekao je tada mladi crnogorski premijer. Tokom svog prvog mandata DPS, potpomognut Narodnom strankom Novaka Kilibarde, kao verni saveznik Slobodana Miloševića “čuvao je Jugoslaviju” dok je ostale građane zapalo da ratuju i oslobađaju Dubrovnik i forsiraju Neretvu.


Zaokret i napuštanje mentora i kuma

U godinama koje slede, do kraja 1996. i početkom 1997. Đukanović počinje da menja kurs i okreće leđa svom mentoru i političkom ocu .Podrška koju je dao demonstrantima u Srbiji koji su na ulici protestovali zbog izborne krađe na lokalnim izborima, i intervjua u kojem je Miloševića nazvao “čovekom sa zastarelom političkom filozofijom koji je okružen korumpiranim pomoćnicima” – dve su više nego upečatljive situacije iz tog perioda koje su bile najava njegovog daljeg političkog smera.
Šta je to što je Mila okrenulo protiv Miloševića?. Jedna verzija upućenijih kaže da je bio dovoljno pragmatičan i da je posle Dejtona prepoznao da su njegovi dani odbrojani ukoliko svoj politički brod ne odveže od Miloševićevog, dok drugi tvrde da je do sukoba došlo zato što je Mira Marković htela da zaštiti interese svog sina u švercu duvana u kojem je i Milo imao svoj deo kolača.


Udaljavanje od Miloševića za posledicu je imalo raskol u DPS-u i to baš uoči predsedničkih izbora 1997. godine, deleći do tada monolitnu partiju na dve frakcije. Na čelu jedne bio je sam Đukanović, dok je drugu predvodio Miloševićev pristalica i dotadašnji Milov prvi saborac i kum Momir Bulatović. U prljavoj kampanji koja je potom usledila, Bulatović je Đukanovića i njegove pristalice optuživao za šverc cigareta, korupciju, povezujući ih sa organizovanim kriminalom u Italiji ,ali ni Đukanovićevi ljudi iz DPS-a nisu ništa manje ostajali dužni Bulatoviću, nazivavši ga ”tipičnim poslušnikom Miloševićevog režima”. Večiti vladar i kralj Brda i Primorja, odneo je na tim izborima tesnu pobedu u drugom krugu – 50,8 odsto naspram 49,2, odnosno nešto više od 5.000 glasova razlike.
Bulatović nakon ovog poraza ubrzo nestaje sa političke scene,( Marović će mu ostati lojalan još dugo posle toga, ali će zbog malverzacija u budvanskoj opštini, i on i deo njegove familije biti neko vreme iza rešetaka), a Milo suvereno nastavlja da vlada Crnom Gorom nastavljajući na svaki način da je odvoji od Srbije, pa čak i da je izuzme od bombradovanja 1999. godine.Postaje skoro preko noći miljenik Zapada, što mu donosi podršku koja manje više traje da dana današnjeg, čime potvrđuje tezu da je politika veština mogućeg, istovremeno postajući i uzor mnogim balkanskim političirama, što aktuelnim, što onima koji će doći nakon njega,a koji će u njegovim veleobrtima i u izbornoj matematici imati najboljeg učitelja.


“ Kada su pokušavali da nas uvuku u rat sa čitavim svetom, kao 1999. godine, mi smo bili mudri i kazali da to nije naš rat i da se radi o privatnom ratu, radi očuvanja pozicija političkih struktura u Beogradu” – podsetio je Đukanović 2017. godine kada je na Cetinju Skupština Crne Gore donosila odluku o potvrđivanju članstva te države u NATO-u, bez prethodno raspisanog refenduma.


Glavni zagovornik pokreta za nezavisnost

Preuzimajući politiku Liberalnog saveza koji će potom upokojiti, postao je vatreni zagovornik mira, proklamujući Evropsku uniju kao vrhovni cilj crnogorske spoljne politike,da bi joj potom dodao i aneks pristupanja NATO-u što je ozvaničeno leta 2017.godine.Nezavisnost Crne gore, ozvaničena na referendum 2006.godine, bila je samo logičan sled događaja.
Iako je poslednju deceniju 20. veka počeo tvrdnjama da je “ omrznuo šah zbog šahovnice”, kao i da će “ovog puta pobediti i završiti zajednički život sa Hrvatima za sva vremena”, izgovorenim uoči ratnih dejstava oko Dubrovnika 1991. i 1992. godine, Milo britva je u početak 21. veka ušao sa izvinjenjem, kao prvi političar sa ovih prostora koji je to uradio.Hrvatskom narodu uputio je izvinjenje zbog učešća Crnogoraca u borbama na dubrovačkom području tih ratnih godina, rekavši kako je Crna Gora platila cenu “novim manipulacijama beogradskog režima i beogradskog diktatora”.
Novi Milo, presvučeni, u novom kostimu ostavio je srpstvo i komunizam u deceniji koja je prošla, a u onoj koja je tek započela, počeo je borbu za nezavisnost Crne Gore kao veliki Crnogorac i demokrata.Nakon bojkota saveznih izbora 2000. godine, od strane njegove DPS i Miloševićevog pada, Crna Gora se nije odmah otcepila.
Đukanović je u martu 2002. godine bio među potpisnicima Beogradskog sporazuma o osnivanju Državne zajednice Srbije i Crne Gore, oročene na tri godine.U godinama koje su usledile nastavkom svoje politike,među delom svojih pristalica pažljivo je negovan crnogorski nacionalizam, a u očekivanju završnih radnji na putu ka samostalnosti, dodatno je podelio državu u kojoj se jedna trećina stanovnika i danas izjašnjava kao Srbi.Usledio je referendum u maju 2006. godine, praćen različitim kontroverzama, pa i zabranom za državljane Crne Gore koji su imali prebivalište u Srbiji da glasaju.
Milovi protivnici zastupali su tezu da je nezavisnost Crne Gore za Đukanovića iznad svih drugih ciljeva iz vrlo ličnog razloga – jer ga pozicija vladara nezavisne države štiti od i sudskog gonjenja u Italiji zbog šverca cigareta devedesetih, o čemu se tada već javno govorilo i pisalo. Nagađalo se o “sivoj zoni”, odnosno da li je ili nije glasalo potrebnih 55 odsto birača za nezavisnost, ali zvanični rezultati pokazali su da jeste.
Kakogod, nakon 88 godina Crna Gora postala je nezavisna, Srbija je to priznala 12 dana nakon referenduma, da bi Đukanović nastavio da zauzima još oštriji stav prema Srbiji.
U narednoj deceniji povučeno je mnogo poteza sa ciljem da se Crna Gora odvoji od Srbije u svakom smislu – priznato je Kosovo, Crna Gora je glasala za prijem Kosova u UNESKO, Đukanovićev je režim često vršio pritisak na Srpsku pravoslavnu crkvu, u pokušaju da kao vrhovnu crkvenu instituciju postavi nekanonizovanu crnogorsku crkvu, sprski pesnici izbačeni su iz lektire, a Đukanović je često i rado govorio o “sprskoj agresiji” i “ankesiji Crne Gore od strane Srbije” i drugim sličnim istorijskim falsifikatima.Kulminacija svega stigla je krajem prošle godine sa poništavanjem odluka Podgoričke skupštine kojom su se Srbija i Crne Gora ujedinile 1918. godine.
Položaj Srba u Crnoj Gori je sve lošiji, ali Milov je čini se sve čvršći. Konstantne rokade na pozicijama premijer-predsednik i tako u nedogled, omogućile su Đukanoviću da bude najdugovečniji vladar u Evropi i jedan od najdugovečnijih na svetu, ali i da optužbe o saradnji sa sicilijanskom mafijom za šverc cigareta iz devedesetih godina prošlog veka, budu zaključane u fiokama i arhivirane.
Đukanović, čovek koji je u politiku ušao kao podstanar iz vremena kada je sa roditeljima živeo blizu autobuske stanice u Podgorici, danas je jedan od najbogatijih vladara Evrope i čovek koji je projektom lične, privatne države uspeo da razdvoji dva bratska naroda, dok su se za ovih trideset godina merila za pohlepu temeljno izmenila, nastupili su milioni, a spram njih jagnjad su postala presmešna.

Kad istorija okrene krug
Sve izbore u Crnoj Gori karakterisala je zloupotreba državnih dobara u partijske svrhe.Važan faktor DPS-ovih upornih i ubedljivih pobeda je broj ljudi koji direktno zavise od novca iz budžeta. Đukanović je sa DPS-om do savršenstva doveo sistem “siguran glas”, bukvalno u svakom selu svaka baba zna da joj primanje i socijalna pomoć zavisi od glasačkog listića.Poslednjih godina opozicija govori kako se na izborima ne bori protiv Đukanovića i DPS-a nego protiv organizovanog kriminala, što međutim ne dovodi do stvaranja jedinstvene opozicione strategije.
Ako se osvrnemo na aktivnosti opozicije poslednjih godina da pokuša organizovanje protesta protiv Đukanovićeve vlasti, onome ko sporadično prati dešavanja u Crnoj Gori, ali i hroničarima u oči upadaju sličnosti sa dešavanjima od pre 30 godina.
I tada je, kao režim Mila Đukanovića sad, crnogorsko komunističko rukovodstvo “branilo” državu od “tamo nekih faktora”.I tada su Srbi ( I Đukanović koji se tada izjašnjavao kao Srbin) poveli proteste, a potom su im se pridružili radnici i student. I tada je vlast na demonstrante slala policiju i upotrebljavala suzavac. I tada je protest imao više etapa, pa se (samo) činilo da je razbijanjem demonstarcija doživeo krah.
Glavna razlika trideset godina kasnije je pozicija Mila Đukanovića ne iz razloga što je džempere zamenio sa skupim odelima i satovima, već zato što je tada on bio taj koji smenjuje,,a sada se čeka na vreme kada će biti sam smenjen a sistem njegove vladavine demontiran.


Briljantni tehnolog vladanja, beskrupulozan i šarmantan, uspostavio je tvrđavu i dvor, znajući da upravlja zemljom u kojoj lično poznaje skoro svakog birača i sprovodeći izborni inženjering, lako je upravljao i još uvek upravlja plemenima, familijama i sudbinama kroz četiri države i dve ideologije. Presvlačeći sve vreme više kostima od bilo koga u okruženju, savršen u svakoj od uloga, i kao komunista pa antikomunista, i kao slobista pa antislobista, i kao antievropejac pa evrofanatik, Amfilohijev pa Dedejićev pravoslavac, kao antinatovac pa natovac.
Veštim manevrisanjem između srpstva, crnogorstva, evropejstva, nezavisnosti, NATO-a i svega što se moglo ugurati između ovih odrednica, između funkcija premijera, predsednika, šefa partije, odnosno jednostavno prvog čoveka, kako god se to mesto zvalo, Đukanović je već četvrt veka prva asocijacija na Crnu Goru.Teško da će po dužini vladavine nadmašiti kralja Nikolu, a ako bi se poredio sa Titom, preostalo mu je još par godina da ga nadmaši.

Ostoja Vojinović, Vidovdan

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here