Kako i zbog čega je stvorena REPUBLIKA SRPSKA

Podelite:
PIŠE: Slavko JOVIČIĆ SLAVUJ

Približava se godišnjica rođenja
REPUBLIKE SRPSKE

BIO JE GRAĐANSKI RAT

Da bi se došlo do prave “definicije” karaktera rata u Bosni i Hercegovni prethodno se mnogo šire moraju sagledati svi aspekti njegovog početka, odnosno UZROCI, MOTIVI i vrijeme, zatim ukupna tadašnja politička klima kao i sve posljedice tragičnih ratnih sukoba na prostorima bivše Bosne i Hercegovine.
Nije samo dovoljno reći da je rat na ovim prostorima počeo isključivo zbog secesionističkih i separatističkih težnji tadašnjeg muslimanskog i hrvatskog političkog vođstva u Bosni i Hercegovini, kao ni zbog pretenzija muslimanskog političkog i vojnog establišmenta za stvaranjem prve islamske države na Balkanu.
Sam početak i uzrok rata se, takođe, ne mogu izolovano “vezivati” (kao što to mnogi čine) za prvomartovski teroristički čin 1992. godine, kada je na Baščaršiji u centru Sarajeva ubijen srpski svat Nikola Gardović. Njega je ubio muslimanski zločinac Ramiz Delalić “Ćelo”. Nije sporno da je i ovaj zločin doprinio početku rata, ali ostati samo na ovome bilo bi to ipak pojednostavljeno gledanje na stvarne, odnosno krucijalne događaje i razloge koji su doveli do krvavog rata u Bosni i Hercegovini.
Isto tako, ne može se ostati samo kod činjenice koja je potpuno tačna da su u Bosni i Hercegovini ratovali svi protiv svih: muslimani protiv Srba, Hrvati protiv Srba, Hrvati protiv muslimana, muslimani i Hrvati zajedno protiv Srba, te Alijini muslimani protiv Abdićevih muslimana. Nije samo to dovoljno da rat u Bosni i Hercegovini zbog toga dobije karakter građanskog, nacionalnog i vjerskog rata.
No, da bi se rasvjetlio prethodni rat u Bosni i Hercegovini, njegov nastanak i karakter, ratna dešavanj se moraju dovesti u kontekst ukupne političke i vojne situacije u tadašnjoj zajedničkoj državi SFRJ, a pogotovo u ambijent tadašnje Bosne i Hercegovine.
Jeste da ovo pojašnjenje zahtjeva mnogo širu elaboraciju, ali ona je upravo neizbježna da bi se činjenično dokazao uzrok rata.
Činjenice su jedina istina i one dokazuju da se radilo o GRAĐANSKOM I VJERSKOM RATU.
Samo na izgled radi se o banalanom razlogu, ali on je suštinski i potpuno tačan:
RAT u Bosni i Hercegovini počeo je zbog najdemokratskijeg dostignuća civilizacije – “JEDAN GRAĐANIN, JEDAN GLAS”.
Za ovakvu konstataciju moraju se u obzir uzeti sljedeći parametri i analizirati nekoliko ključnih stvari iz kojih se izdvajaju:
– predratni nacionalni sastav stanovništva u BiH,
– nastajanje (osnivanje) prvih nacionalnih stranaka u BiH,
– prvi opšti i višestranački izbori u BiH,
– secesionizam bivših republika SFRJ,
– muslimanski, hrvatski i srpski nacionalni interesi u BiH,
– podjela vlasti između nacionalnih stranaka na nivou
  Republike BiH,
– koalicija “bratskih stranaka” SDA i HDZ,
– političke prilike u tom vremenu u BiH,
– međunarodni faktor involviran u sudbinu Republike BiH,
– “agresija” na BiH – da ili ne?
– rat, trajanje, ishod i njegove posljedice,
– Dejtonski mirovni sporazum.
NACIONALNOM “EKSPLOZIJOM” DO DOMINACIJE
Posljednji popis stanovništva u Bosni i Hercegovini obavljen je od 1. do 15. aprila 1991. godine. Rezultate popisa nijedna zvanična i nadležna institucija u Bosni i Hercegovini nikad nije verifikovala. Ostale su određene opravdane sumnje u vjerodostojnost mnogih podataka do kojih se došlo prilikom popisa.
Po tom popisu nacionalnu strukturu stanovništva u Bosni i Hercegovini činili su: muslimani 1.905.018 (43,7%), Srbi 1.364.363 (31,3%), Hrvati 752.063 (17,3%), Jugosloveni 239.777 (5,5%) i ostali 93.685 (2,2%).
Bosna i Hercegovina je ukupno brojala 4.354.911 stanovnika. (Ovdje nedostaje popis stanovništva opštine Kupres, ali mogu poslužiti uporedni podaci popisa iz 1981. godine. Prema nacionaloj strukturi oni su izgledali ovako: 10.098 ukupan broj stanovnika, od čega 5.169 Srba, 3.947 Hrvata, 745 muslimana i 337 ostalih).
Da bi se shvatila demografska eksplozija jednog (muslimanskog) i smanjenje broja druga dva naroda (Srba i Hrvata), evo i uporednih podataka popisa stanovništva prema nacionalnoj strukturi iz 1971. i 1981. godine u Bosni i Hercegovini.
Prema popisu iz 1971. godine u Bosni i Hercegovini je ukupno bilo 3.746.111 stanovnika, od čega: 1.482.430 muslimana, 1.393.148 Srba, 742.491 Hrvata, 43.796 Jugoslovena i 54.246 ostalih.
Samo 10 godina kasnije (1981. godine) Bosna i Hercegovina je ukupno brojala 4.124.256 stanovnika, od toga: 1.630.033 muslimana, 1.320.738 Srba, 754.140 Hrvata, 326.316 Jugoslovena i 89.029 ostalih.
Iz ovih podataka o nacionalnoj strukturi stanovništva u Bosni i Hercegovini sasvim je vidljivo da je muslimanski narod u BiH za samo 20 godina (od 1971. – 1991. godine) doživio najveći mogući priraštaj od 422.588 stanovnika, dok je kod druga dva naroda – Srba i Hrvata obrnut slučaj.
Tako je Srba u odnosu na 1971. godinu (kada ih je bilo 1.393.148) 20 godina kasnije (1991. godine) bilo 28.785 manje (!). Isti slučaj je i kod hrvatskog naroda. Hrvata je 1991. godine u odnosu na 1971. godinu bilo 20.785 manje (!).
Ovakav nacionalni sastav imao je presudan značaj u kasnijim potezima muslimanskog političkog vođstva na čelu sa “ocem muslimanske nacije” u Bosni i Hercegovini Alijom Izetbegovićem. Istini za volju, muslimani su svoju vjersku zajednicu promovisali u naciju amandmanima na Ustav SFRJ 1971. godine još u vrijeme Džemala Bijedića. Jugoslovenski ustav iz 1974. godine je to i zvanično verifikovao. Ali to je irelevantno za pojašnjenje predratne i ratne uloge autora Islamske deklaracije Alije Izetbegovića.
NACIONALNE STRANKE
KAO SREDSTVO DOMINACIJE
Dobro je poznato da je prva osnovana čisto nacionalna stranka u Bosni i Hercegovini bila Stranka demokratske akcije (SDA) koja je radila u ilegali, a legalno je formirana 26. maja 1990. godine.
Nakon toga osnovana je Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) tačnije rečeno, formiran je ogranak te stranke u Bosni i Hercegovini čija je matica bila u Hrvatskoj.
Posljednja nacionalna stranka u Bosni i Hercegovini osnovana je 12. jula 1990. godine, pod imenom Srpska demokratska stranka (SDS).
Vrijeme i redosljed nastajanja “demokratskih” stranaka za kasniji razvoj političkih odnosa u Bosni i Hercegovini je bio vrlo bitan, skoro presudan faktor.
Na prvim opštim i višestranačkim izborima u Bosni i Hercegovini nadmoćno su pobijedile nacionalne stranke. I dan danas se čuju priče da je u to vrijeme postojala i funkcionisala koalicija tri nacionalne stranke (SDA, HDZ i SDS) što nije tačno.
Samo jedan zajednički cilj ove tri nacionalne stranke je ostvaren, a on je bio rušenje tadašnjeg komunističkog režima u Bosni i Hercegovini.
Poslije toga nikad više te stranke nisu bile na istom zadatku, a kao jedan od niza dokaza jeste čak i taj što do izbijanja rata nikad nisu uspjele međusobno da podijele vlast, niti da postave svoje kadrove na nivou Bosne i Hercegovine.
Posebno se to odnosi na kadrove SDS-a koji su bili izloženi stalnim opstrukcijama stranaka SDA i HDZ. Potpuno suprotni programi ovih stranaka nikad nisu doveli do jedinstva i tripartitne koalicije.
KONSTITUISANJE VLASTI U BIH
Poslije već pomenutih opštih i višestranačkih izbora u Bosni i Hercegovini (18. novembra 1990. godine) i pobjede nacionalnih stranaka uspostavljena je zakonodavna vlast, tj. formirana je Skupština Bosne i Hercegovine koja se sastojala iz dva vijeća:
– Vijeće građana od 13o poslanika i,
– Vijeće opština koje je brojalo 11o poslanika.
Tako se novoizabrani Parlament Bosne i Hercegovine sastojao od 24o poslanika. U toj Skupštini SDS je participirao sa svojih 70 poslanika. Još dva Srbina su bili članovi SPO-a /Srpski pokret obnove/, dok su se u stranci Reformskih snaga nalazila još četiri srpska poslanika. Bitno je naglasiti da Srbi u ovoj instituciji nisu imali trećinu svojih predstavnika (procentualno u Skupštini je bilo 31,5 % Srba) što je za Srbe u kasnijim događajima biti pogubna činjenica. U istom Parlamentu SDA je imala 86, a HDZ 45 poslanika.
Nakon konstituisanja Skupštine Bosne i Hercegovine ukupno je održano 10 zajedničkih sjednica parlamenta (ovim sjednicama prisustvovao je cjelokupni poslanički sastav, Srbi, muslimani i Hrvati).
I to je sve što se moglo nazvati zajedništvom u Bosni i Hercegovini.
Zbog nemogućnosti ostvarivanja srpskih nacionalnih interesa u takvoj konstelaciji snaga SDS se povukao iz zajedničkog parlamenta.
I pored toga nastavljeno je održavanje sjednica muslimansko-hrvatske skupštine i ukupno je održano pet takvih tzv. krnjih skupština.
U istom razdoblju potpuno odvojeno, održano je i pet sjednica Kluba srpskih poslanika koji je kasnije prerastao u Skupštinu srpskog naroda čime su bili stvoreni svi uslovi za konstituisanje Srpske Republike Bosne i Hercegovine što se kasnije i dogodilo. Ova činjenica ima posebnu težinu, jer se nakon toga Srbima u Bosni i Hercegovini stalno spočitava da su se zalagali za stvaranje “Velike Srbije”, a sasvim je vidljivo i nedvosmisleno dokazano da su Srbi ustavnim konstituisanjem Srpske Republike Bosne i Hercegovine bili daleko od “Velike Srbije”.
Srpska Republika Bosna i Hercegovina je osnovana 24. decembra 1991. godine, a svečano je proglašena 9. januara 1992. godine u Sarajevu u Hotelu “Holidej in”.
Autor ovog teksta je po službenoj dužnosti bio prisutan svim ovim sjednicama uključujućii i onih pet sjednica krnje Skupštine Bosne i Hercegovine. Interesantno je napomenuti da je tim krnjim sjednicama /bez prisustva srpskih poslanika/ predsjedavao predsjednik Skupštine Bosne i Hercegovine Srbin Momčilo Krajišnik.
U izvršnoj vlasti, tadašnjoj Vladi Bosne i Hercegovine od njenih 25 članova, osam je bilo srpske nacionalnosti (članovi SDS-a). Ilustrativno je da su Srbi i ovdje imali manje od jedne trećine svojih predstavnika.
Od konstituisanja Vlade Bosne i Hercegovine pa do izbijanja rata, održana je 161 sjednica sa preko 5.4oo tačaka dnevnog reda.
Sa ove vremenske distance nije moguće tvrditi da se na sjednicama Skupštine, odnosno Vlade Bosne i Hercegovine nije raspravljalo o nekim čisto srpskim pitanjima i interesima, ali mogu stoprocentno potvrditi da nijedno, pa ni najbezazlenije srpsko pitanje nije dobilo podršku “svezanih zastava”, odnosno koalicije SDA i HDZ.
Dobrom i sinhronizovanom majorizacijom koalicija SDA i HDZ gušila je svaki srpski nacionalni interes. Nakon svega rečenog, šta se onda moglo očekivati i šta je bilo činiti Srbima koji su bili u manjini. Jedini i tada mogući način institucionalne borbe za opstanak Srba i zaštite vitalnih srpskih nacionalnih interesa bilo je osnivanje srpske vlade koja je na jednoj od narednih sjednica i formirana u obliku srpskog Ministarskog savjeta.
RASTURANJE I RAZBIJANJE SFRJ
Već na samom početku rada Skupštine Bosne i Hercegovine zbog dijametralno suprotnih i nepomirljivih nacionalnih interesa muslimana i Hrvata s jedne i Srba s druge strane, bilo je sasvim jasno da će muslimani i Hrvati preko svojih stranaka (SDA i HDZ) činiti sve da se Bosna i Hercegovina izdvoji iz ustavno-pravnog i teritorijalnog ustrojstva tadašnje zajedničke države SFRJ.
Dok je nacionalni interes Srba bio opstanak Bosne i Hercegovine ili barem srpskog naroda u sastavu još postojeće države Jugoslavije.
Plima secesionizma, separatizma i nasilnog izdvajanja bila je već dobrano zahvatila Sloveniju i Hrvatsku i nesmanjenom žestinom je nadirala i unutar same Bosne i Hercegovine. Taj talas je jednostavno bio nezaustavljiv i već tada se mogla predosjetiti zajednička nesreća koja će slijedom narednih događaja kao požar zahvatiti cijelu Bosnu i Hercegovinu i sve njene narode.
“SUVERENA” BIH PO SVAKU CIJENU
Na jednoj od sjednica krnje Skupštine Bosne i Hercegovine (14. oktobra 1991. godine) koalicija muslimanskih i hrvatskih stranaka je bez uvažavanja srpskih nacionalnih interesa donijela i izglasala Deklaraciju o suverenoj i nezavisnoj Bosni i Hercegovini.
Poslije takve odluke srpski poslanici napuštaju zajednički parlament i više se u njega nikad nisu vratili.
Iste te (1991.) godine, muslimansko-hrvatska skupština je krajem decembra uputila zahtjev Evropskoj uniji za međunarodno priznanje “suverene, jedinstvene, nedjeljive i nezavisne” Bosne i Hercegovine.
Na sjednici krnje skupštine održanoj 25. januara 1992. godine, u ranim jutarnjim časovima (oko 6 časova) bez prisustva Srba donesena je Odluka da se posljednjeg dana februara (29. prestupna godina) i 1. marta održi referendum o samostalnosti BiH.
Nikada niko nije institucionalno izvršio reviziju svih događaja iz tog vremena, naprosto zbog činjenice da je od ukupnog muslimanskog i hrvatskog glasačkog tijela izlazak birača na taj famozni referendum bio 1o8% (!).
Takav “riplijevski” odziv je neshvatljiv, bez obzira na tadašnji sistem glasanja.
Nije bilo nikakve kontrole izbora. Radilo se o jednonacionalnim stranačkim sastavima biračkih odbora. Vršeno je zaokruživanje i srpskih birača iako Srbi nisu izašli na izbore.
Sve u svemu, od ukupnog biračkog tijela u tadašnjoj Bosni i Hercegovini iako Srbi nisu glasali, rezultat je bio: oko 64 % glasalo je za samostalnost Bosne i Hercegovine. Treba naglasiti da ni taj procenat nije zadovoljavao ustavni procenat od preko dvije trećine potrebnog pozitivnog izjašnjavanja.
Sve do danas stavljena je tačka na taj slučaj. Ostaje pitanje da li više bilo koga interesuje to vrijeme i sve mahinacije oko ovog referenduma, jer nesporna je istina da je referendum bio jedan od ključnih uzroka izbijanja rata. Trebalo bi se sve ovo rasvijetliti ako ništa drugo, a ono bar da bi srpska strana izbjegla “naknadnu pamet”, te da bi se sve kockice složile u mozaik karaktera rata. To se mora uraditi, kažem mora, a znam da neće, ne samo zbog sadašnjih generacija Srba, već i onih koje će doći.
SRBI U BEZNAĐU
Već sam ranije rekao da je kao odgovor na muslimansko-hrvatski separatizam i secesionizam 24. oktobra 1991. godine, Klub srpskih poslanika prerastao u Skupštinu srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Na toj konstitutivnoj sjednici donesena je i Odluka da se 9. i 10. novembra 1991. god. organizuje i sprovede nacionalni Plebiscit za ostanak Srba iz Bosne i Herecegovine u SFRJ.
Od velike je važnosti podatak da je na održanom Plebiscitu bio skoro stopostotni odživ Srba, te da je na njemu glasalo 1.513.ooo srpskih glasača i još blizu 5o.ooo iz drugih naroda.
Uočljiv je nesrazmjer ukupnog broja srpske populacije (popis stanovništva iz 1991. godine je pokazao da je tada bilo 1.368.ooo Srba u BiH) u odnosu na broj glasača izašlih na Plebiscit. Ali i ovo je indikativan primjer tragedije srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, jer se iz vida ne smije izgubiti podatak da je nakon Drugog svjetskog rata, pa sve do početka ovog, Bosnu i Hercegovinu napustilo preko 500.000 Srba. To je činjeno iz razno raznih razloga, poput smišljenih kolonizacija i planskog rasrbljavanja Bosne i Hercegovine sve u cilju razbijanja kompaktnog srpskog nacionalnog korpusa. Međutim, ipak su i ti raseljeni i protjerani Srbi kao državljani Bosne i Hercegovine uzeli učešća i izašli na srpski Plebiscit.
Važno pitanje je i zašto su Hrvati u Bosni i Hercegovini zajedno sa muslimanima izašli na famozni muslimansko-hrvatski referendum.
Jedan od razloga bio je i taj što su Hrvati kao prioritetan zadatak imali na umu da sa cjelovitom i suverenom Bosnom i Hercegovinom uvuku “svoje cvijeće braću muslimane” u bilo kakvu ustavnu i teritorijalnu organizaciju (uniju, federaciju ili konfederaciju) sa Hrvatskom. Uz ovaj veže se i onaj neizbježni zajednički cilj muslimana i Hrvata da se Bosna i Hercegovina izdvoji iz SFRJ i tako zajednička država potpuno razbije i rasturi.
Kako je donijeta odluka o izlasku Hrvata na referendum o samostalnosti BiH, odnosno kakvo je bilo hrvatsko ponašanje i uloga u institucijama sistema kao i van njih. Šta se sve događalo u kuloarima i na “tajnim” pauzama u vrijeme zasijedanja Skupštine i Vlade Bosne i Hercegovine biće više govora nekom drugom prilikom. Odgovori i na ova pitanja će takođe, baciti više svjetla na uzroke i karakter rata u BiH.
O ponašanju “međunarodnog faktora”, odnosno o učešću raznih posrednika tipa njemačkog ministra inostranih poslova Ditriha Genšera, austrijskog mu kolege Alojza Moka, američkog ambasadora u Beogradu Vorena Cimermana, njemačkog kancelara Helmuta Kola i drugih, uglavnom sve je poznato.
Njihova uloga u razbijanju SFRJ i “dušebrižnička borba” za samostalnu Bosnu i Hercegovinu je nemjerljiva. POČEO JE RAT …
NAPOMENA:
Kako je 24. oktobra 1991. godine stvorena, a 9. januara 1992. godine  u Hotelu “Holidej in” u Sarajevu svečano i proglašena Srpska Republika Bosna i hercegovina, biće govora u narednim tekstovima …
Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here