Dražen Živković: O drevnosti srpskih gusala

Podelite:

 

Gusle su svakako jedan od najjednostavnijih instrumenata, ali u kombinaciji sa snažnim muškim glasom proizvode zvuk koji je zaista teško opisati, to je nešto poput grmljavine koja proslavlja najuzvišenija i najplemenitija dela. Obično nas gusle vrate u vreme Turaka, ali koliko su gusle zapravo stare i od kada one gude?

  1. godine u Dubrovniku Joakim Stulić Dubrovčanin izdaje ilirsko-talijansko-latinski rečnik. Naravno, Hrvati su brže bolje iskoristili priliku da ovaj rečnik bez ikakvog osnova proglase svojim, ali to ćemo u ovom slučaju ignorisati. Nama je od mnogo većeg značaja vrlo studiozno napisan predgovor ovog rečnika, koji sadrži obilje interesantnih istorijskih podataka koji se tiču našeg naroda. Pisac predgovora je Apendini Frano Marija. Rođen je 1768. u Italiji, a umro je 1837. u Zadru. Bavio se arheologijom i istorijom, kao i kulturnom i političkom istorijom Dubrovnika. „Gramatika ilirskog jezika“, koju je izdao u Dubrovniku 1808. doživela je četiri izdanja i smatra se najboljom među starijim gramatikama ilirskog, odnosno srpskog jezika.

Naslov Apendinijevog predgovora glasi: „O plemenitosti i starini ilirskog jezika…uz ilirski leksikon Joakima Stulića“. („De praestantia et vetustate linguae illyricae…ad Joachimum Stullium Illyrici lexici auctorem“). Apendini se u njemu dotakao različitih aspekata života Ilira i Tračana, pa je između ostalog nekoliko stranica posvetio i muzici. Obratimo pažnju na sledeće redove:

„Caeterum, monochordum gusle appelatur a Slavis estque idem adhuc primigenium illud veterum Thracum instrumentum inter omnae Illyricae Linguae populos et hodie usitatissimum.“

Prevod:

„Uostalom, jednožičane gusle nazivaju se tako od Slovena i do danas je to prvobitni  instrument starih Tračana, koji se najviše upotrebljava kod naroda ilirskog  jezika.“

A zatim dalje:

„…uno eodemque tempore sonum cum cantu conjungere…“

Prevod:

„…u jedno isto vreme združiti zvuk s pevanjam…“

A to je tradicija, koja živi još od vremena drevnih Tračana, jer oni, koji je poštuju i pomažu joj da živi čine to zato, što noseći u venama tračku krv, iste osećaje za iste svetinje, uz poseban osećaj za svoje pretke i uz istu upotrebu, da kroz pesmu uz gusle izraze svoje najlepše misli, kao verni sinovi svojih otaca i praotaca, što kroz svoje potomke nastavljaju da nastanjuju iste krajeve, iste ravni i iste planine.

Ovako je gore pomenute navode Apendinija komentarisala čuvena Olga Luković Pjanović u svom delu „Srbi…narod najstariji“.

Napomenućemo još neke istorijske činjenice iz ovog predgovora. Tako on, dakle, u samom početku, govoreći o rasprostranjenosti „ilirskog“, ili „slovenskog“ jezika, piše, da se njegovo područje pruža od Severnog ledenog okeana pa sve do Sredozemnog i Jadranskog mora.

…ab Oceano Glaciali… ad mare usque Mediteraneum et Adriaticum populi Slavonici idiomatis reperiuntur.

Zatim dalje, piše da se: „Slovensko-ilirskim jezikom govorilo još svuda kod ostataka Baltičkih Srba s one strane Elbe (ultra Albim)…Čemu treba dodati takođe Moldaviju i Vlašku niziju, gde se sigurno govori slovenskim jezikom, delimično potpuno, a delimično, kao u Vlaškoj, pomešano s jezikom starih Rimljana.“

Quibus sane regionibus addenda etiam est Moldavia et Valachia, ubi certe slavica lingua viget, sed partim integra, partim, ut in Valachia, cum veteri Romana permixta.“

Zašto bi se jedan narod ovoliko dugo trudio da sačuva tradiciju nekog drugog naroda čiju zemlju je zauzeo, a njega potpuno istrebio? Jednostavno, takve stvari nemaju smisla i pokazuju samo koliko je teorija o navodnom doseljavanju Slovena, tj. Srba na Balkan u 7. veku besmislena. Do istorijskih činjenica se može doći na različite načine, pa i putem muzike. Eto, gusle su u suštini samo jedna žica, ali ta jedna jedina žica može mnogo toga da nam otkrije.

Dražen Živković za Vidovdan

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here