Lorna Štrbac: Socijalno-ekonomski aspekt savremenog hrvatskog nacionalizma

Podelite:

 

Hrvatska je balkanska država s relativno malim brojem stanovnika (4.2 miliona) od kojih je više od 90 % hrvatske etničke pripadnosti i katoličke veroispovesti, s malim procentom nacionalnih manjina u ukupnoj strukturi stanovništva. U poređenju sa susednim državama, sa kojima se graniči na severu i zapadu, ona je  tehnološki i ekonomski nerazvijena, a po stepenu razvijenosti i osnovnim socijalno-ekonomskim karakteristikama sličnija je državama na Balkanu. U njenom  privrednom sistemu poljoprivreda učestvuje sa 4%, industrija 26%, a sektor usluga 70%, što znači da je glavni izvor kapitala treći sektor, odnosno, sektor usluga (turizam). Postala je 2009. godine član NATO-a, a  2013. godine član Evropske Unije.

Iako je nacionalno i verski homogena, Hrvatska je duboko podeljena balkanska država, pa se može govoriti o Dve Hrvatske. Pored podela koje proističu iz odnosa Hrvata prema fašizmu i komunizmu, glavni koren ovih podela u današnjoj Hrvatskoj je socijalni i ekonomski.  U vreme složenih promena, ekonomskih i političkih, u SFRJ krajem 80-tih godina, to jest,  tokom uvođenja višepartijskog sistema i tržišne ekonomije, Hrvatska se politički okrenula nacionalizmu kao sredstvu intenzifikacije nacionalnog osećaja, potiskivanja, odnosno, redukcije, ”jugoslovenskog identiteta”, i homogenizacije nacije. Taj agresivni nacionalizam, oubličen kao anti-srpski nacionalizam, hrvatska politička klasa, konstituisana i od bivših komunista i od bivših antikomunista, instrumentalizovala je u  procesu realizacije projekta stvaranja države tokom raspada  SFRJ.  Očekivanja Hrvata od sopstvene buduće države bila su velika. Pošto im je propagandni aparat objasnio da je nizak standard života rezultat  srpske hegemonije, oslobađanje od Jugoslavije i ”srpske hegemonije” logično je, po njihovom mišljenju,  trebalo da dovede do boljeg života, kao i većeg stepena političke samostalnosti, to jest suvereniteta.

Projekat hrvatskog nacionalizma dobio je političku podršku, versku i kulturološku,  od skoro svih katoličkih i protestantskih zemalja. Sledio je rat. A taj rat završen je egzodusom  Srba koji su na prostoru Hrvatske živeli. Proterivanjem Srba, tokom operacije ”Oluja” (1995.godine), Hrvatska je postala skoro potpuno nacionalno homogena, bez manjina, ili sa veoma malim učešćem manjina u svom sastavu. Danas, u ukupnom stanovništva Hrvatske, samo 4.5.% su Srbi.

U prvoj deceniji 21.veka već je postalo očigledno više činjenica. Prvo; izlaskom iz Jugoslavije, Hrvatska nije dobila više suvereniteta. Naprotiv. Proces ulaženja u Evropsku Uniju od Hrvatske je zahtevao podređivanje političkog života ovom cilju, a hrvatskoj političkoj klasi omogućio da u ime članstva u Evropskoj Uniji beskonačno manipuliše svojim biračima, potiskujući i marginalizujući sva njihova očekivanja od samostalnosti nakon raspada SFRJ. Ulaskom u Evropsku Uniju, prenela je delove svog suvereniteta na transnacionalne instance, i tako ostala bez suvereniteta.  Druga očigledna činjenica tiče se odnosa drugih  država, naklonjenih hrvatskoj nezavisnosti tokom 90-tih, prema samoj Hrvatskoj, nakon sticanja te nezavisnosti. Te države jesu dale maksimalnu podršku projektu hrvatskog nacionalizma, u sferi politike, religije, diplomatije, kulture. Ali, kada je Hrvatska postalna samostalna država, one su je ekonomski kolonizovale i time redukovale hrvatsku ekonomsku moć, koja je pored moći u vojsci i vojnim tehnologijama, ključni stub jedne države. Tako je Hrvatska postala ekonomski slaba,  čak slabija nego što je bila unutar Jugoslavije. Slučaj Hrvatske fenomen je koji govori o tome, da je u savremenim međunarodnim odnosima, kapital iznad politike, vere, kulture. Naklonost i prijateljstvo postojalo je između Hrvatske i  Nemačke, Austrije, Mađarske, Sjedinjenih država itd, sve dok nije počeo proces privatizacije u Hrvatskoj. Od tog momenta, prijateljstvo i naklonost Hrvatskoj, u diplomatiji, pretvorila se u svoju suprotnost, i  dobila  novi oblik-oblik čija je suština eksploatacija hrvatskih resursa. Taj fenomen rezultat je šireg procesa globalizacije, koja je svoj zamah dobila tokom 90-tih godina i trajala sve do ekonomske krize 2008. godine, a predstavljala je širenje ekonomskih uticaja zapadne Evrope prema nekadašnjim socijalističkim državama. Treća činjenica tiče se odnosa prema Srbiji i Srbima. Dok je u Jugoslaviji, tokom njenog postojanja,  Hrvatska videla Veliku Srbiju, sve probleme tumačila posledicom srpskog hegemonizma, a Srbe, na svojoj teritoriji, smatrala produženom rukom Beograda, prva decenija 21. veka će joj raspršiti te zablude. Jugoslavije više nije bilo. Posle operacije ”Oluja”, navodne produžene ruke Beograda, odnosno, Srba više tu nije bilo. Srbija je bila okupirana sopstvenim problemima posle bombardovanja, ušla je u proces privatizacije, i nije imala nikakav uticaj na hrvatsku politiku. No, to Hrvatsku nije učinilo stabilnom, ekonomski razvijenom i demokratskom državom.

Danas je Hrvatska ekonomski nerazvijena, socijalno nestabilna. Ona je država s niskom stopom nataliteta, svojstven joj je negativni prirondi priraštaj stanovništva ( – 0.5%),   prosečna  starost  stanovništva  je 43.3 godine, itd.  Takođe joj je inherentan partokratski sistem, postojanje velikog broja političkih stranaka, navodno različitih, ali interesno i socijalno homogenih, koje izbore koriste za sopstveno socijalno pozicioniranje u sistemu socijalne stratifikacije i distribucije ekonomske, političke i kulturne moći.

Partokratski sistem, ekonomska nerazvijenost i socijalna nestabilnost ( pored poznatih istorijskih aspekata i korena hrvatskog nacionalizma- položaj Hrvata u Austro-Ugarskoj monarhiji, uloga u Prvom svetskom ratu, odnos prema Srbima, Jevrejima, Romima u NDH),   generiše hrvatski nacionalizam, ili nacional-šovinizam. Dok je 90-tih razvijala nacionalizam da bi ostvarila projekat sopstvene države, danas hrvatska politička klasa koristi nacional-šovinizam kao sredstvo kojim skreće pažnju sa sopstvenih neuspeha u upravljanju državom. Ekonomska nerazvijenost i permanentna ekonomska kriza proizvodi sistem u kojem su slojevi stanovništva ozbiljno obespravljeni i socijalno deprivirani. Ukoliko je to sistem oštrih socijalnih nejednakosti, bogatstva na jednoj strani, i bede, na drugoj, utoliko je njegova logična posledica razočaranje, bes, ljutnja, itd. Mehanizam koji politička klasa koristi, da bi reprodukovala sopstveni položaj, je manipulacija tom socijalnom energijom besa, usmeravajući ga na krivca, kojeg ona definiše, budući da ima monopol nad institucijama u kojima se objašnjavaju, tumače, definišu  društveni problemi, pojave, događaji itd. Drugim rečima, savremena hrvatska politička klasa umesto da promeni sistem koji stvara bedu i nejednakosti, redefiniše socijalno nezadovoljstvo u nacionalizam, kojeg  opet formira  kao anti-srpski nacionalizam.

I tada se pojavljuju  ćirilične table koje su precrtane, podsećanje na rat iz 90-tih, fudbalske utakmice na kojima navijači uzvikuju jezive reči upućene Srbima, raznorazni koncerti na kojima se raspaljuje mržnja. Da stvar bude gora, na ovaj trik upecaju se upravo oni, čijom energijom socijalnog nezadovoljstva, manipuliše bogata politička klasa, tajkuni, političke stranke. No, sa protokom vremena, ovaj mehanizam je, ipak, sve manje efikasan. Mlađe generacije, razočarane takvom Hrvatskom, svoju budućnost vide negde drugde.  Njima se ne sviđa zemlja nepravde, neprekidne političke manipulacije, ekonomske represije, zemlja  koja im ne daje šansu da postanu ljudi. I, tako, nekadašnja Hrvatska, čiji ”niti jedan pedalj nisu hteli dati”, ostaje dobrim delom pusta, prazna, s starim i umornim stanovništvom.

Lorna Štrbac za Vidovdan

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Podelite:

1 komentar

  1. Hrvatska ja i jako dezindustrijalizovana: ostala bez brodogradilišta, mašinske industrije, dobrog dela hemije i petrohemije, rek o tekstrilnoj i drvnoj industriji da ne govorimo. Poljoprivreda je zapuštena – što zbog naloga EU, što zbog činjenice da je počivala na Srbima. Ribarstvo i prerada ribe su praktično nestali.

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here