BIBLIJSKA ZEMLJA: Ugroženo hrišćansko nasleđe Sirije

Podelite:

Sirija danas vrvi od ruševina koje pričaju priče Novog zavjeta. Sirija se u Bibliji pominje 300 puta! U Siriji je nastao i sačuvan aramejski jezik kojim je, prema predanju, govorio i sam Isus Hristos. U nekoliko nastavaka, predstavićemo najznačajnije hrišćanske znamenitosti ove svete zemlje

 Piše: Ljubiša Moračanin

Jedno od iznenađenja s kojima se susrećete kada prelistavate turistički vodič Sirije jesu mnoge crkve i manastiri, čije kupole i zvonici s krstom na vrhu, nadvisiju kvartove Damaska, Alepa i drugih gradova širom zemlje, uporedo s vitkim minaretima džamija, a u nekim mjestima su i u većini. Nerijetko su crkveni toranj i minaret jedni uz druge i mogu stati u kadar objektiva fotoaparata.

Odgovor nude sirijska svakodnevica i njena prošlost.

Džamija u Damasku u kojoj se nalazi glava Jovana Krstitelja

Vjerski objekti jednih i drugih otvoreni su i za muslimane i za hrišćane. U najvećim džamijama čuvaju se djelovi moštiju hrišćanskih svetaca, a u nekim crkvama su posebni prostori za molitvu muslimana.

Korijeni su, naravno, u prošlosti. Na prostoru Sirije rođene su mnoge crkvene zajednice i sagrađene crkve i manastiri, koje se ubrajaju  u najstarija hrišćanska zdanja na svijetu. U Siriji je nastao i sačuvan aramejski jezik kojim je, prema predanju, govorio i sam Isus Hristos. U Siriji su ponikli i iz nje kretali u misionarstvo u zemlje Azije i svijeta, mnogi sveci i apostoli, znamenite ličnosti hrišćanske religije.

Veliki dio tog istorijskog, kulturnog i vjerskog nasleđa iz razdoblja ranog hrišćanstva u Siriji (od prvog do petog vijeka) sačuvan je i dijelom obnovljen, ali mnogo toga je i uništeno u ratnim sukobima koji na tlu ove prelijepe zemlje bijesne poslednjih godina.

BIBLIJSKA ZEMLJA

Poznati američki novinar Brus Fejler početkom 2000. godine piše knjigu „Tragom Biblije“. On u nekoj vrsti ličnog traganja za Bogom odlučuje da obiđe mjesta koja se pominju u pet knjiga Mojsijevih. Već na početku putopisa Fejler kaže: „Shvatio sam da na Srednjem istoku Biblija nije nikakva priča izumljena u glavi, niti puka knjiga što skuplja prašinu. Ona je nešto što živi, što diše.“

Ne ulazeći u pitanja (ne)vjere, odnosno onoga šta Biblija jeste ili nije, neupitno je da je Srednji istok, kako su ga nazvali evropocentični stanovnici starog kontinenta, izuzetno bitan za nastanak i razvoj hrišćanstva. Ako neko ovih dana poželi da prelista, ako ne nešto ozbiljnije, a ono, recimo, detaljniji turistički vodič za Siriju, u pokušaju da shvati kakva je ona bila prije građanskog rata i još jednog bezumnog rušenja i da je sagleda iz „mirne“ perspektive, biće iznenađen koliko je širom čitave zemlje bilo očuvanih crkava iz prvih vjekova hrišćanstva. Sirija vri od ruševina koje pričaju priče Novog zavjeta.

Crkva svetog Ananija u Damasku, jedna od najstarijih bogomolja na svijetu

U Novom zavetu piše da su se upravo u Siriji učenici apostola prvi put nazivali hrišćanima. Bila je to otprilike sredina prvog vijeka nove ere. Nešto ranije, ostrašćeni progonitelj Hristovih sledbenika, Jevrejin Savle iz Tarsa, onaj koji prisustvuje kamenovanju hrišćana, odlazi za Damask i na tom putu doživljava preobražaj. Prema Novom zavjetu, Savla odnosno Pavla obasjava zaslepljujuća svjetlost i obraća mu se lično Hristos. Nakon ovog događaja, Pavle stiže u Damask gdje mu je saopšteno da je bogoizabran da širi vjeru. Putuje među mnogobošce i, kao što je poznato, postaje jedna od najvažnijih ličnosti hrišćanske crkve. Ne mjestu gde se apostolu Pavlu ukazao Hristos izgrađena je crkva.

Neko je izračunao da se u Bibliji Damask pominje više od šezdeset puta, Antiohija oko dvadeset, a Sirija, odnosno njene oblasti, oko tri stotine puta (teritorija biblijske Sirije je bila veća od današnje. U vremenima kada se spominje obuhvatala je, u grubim crtama, današnju Siriju, Liban i manje djelove Turske i Iraka).

Sirija je važila za važno hrišćansko čvorište. Odatle su kretale misije u mnogobožački svijet, širilo se hrišćanstvo, u njoj su živeli apostoli i vrcale su teološke rasprave, razvijale su se na plodnom tlu i gnostičke sekte, bujao je manastirski život, tamo su živjeli mučenici i askete o čijem se podvižništvu vjekovima posle pisalo i pričalo. Poznata i uticajna je bila tamošnja antiohijska teološka škola.

Vjera je bila toliko jaka da u Jevanđelji po Mateju stoji da se po cijeloj Siriji pročuo glas o Hristu i njegovim isceljenjima. I tada, „privedoše mu sve bolesnike, raznim bolestima i mukama obuzete, i bjesomučne i mjesečare, i oduzete, i iscijeli ih.“ (Ovaj stih neki su slobodnije tumačili, smatrajući da je Hristos lično obilazio Siriju.) Jevsevije u svojoj „Crkvenoj istoriji“ piše kako su 303. godine sirijski zatvori, inače rezervisani za ubice, bili ispunjeni „episkopima, sveštenicima, đakonima i egzorcistima“.

Čuvenih hrišćana koji su živeli u Siriji ima mnogo. Među njima su Sveti Ananije, episkop u Damasku, učenik Isusa Hristosa, čija je misao zabilježena u Jevanđelju po Luki, i koji je dodirom vratio vid rimskom vojniku Savlu koji će kasnije postati apostol Pavle. Potom, Sveti Ignjatije Bogonosac, antiohijski episkop, koji je umro mučeničkom smrću rastrgnut od lavova, pripadnici antiohijske škole među kojima je i sveti Jovan Zlatousti, koji je dobio ime „Zlatousti“ zbog svog propovedničkog dara, kasnije je bio i patrijarh Konstantinopolja (kraj 4. veka), sveti Simeon Stolpnik koji je, prema Crkvenom predanju, živio na stubu visokom 36 lakata (oko 18 metara), sve iz želje da se podvizava i osami (naravno, kako to biva, ljudi su se sve više i više okupljali oko njega tražeći savete). Umro je sredinom petog veka, a velika crkva sagrađena je oko stuba na kojem je živeo. U momentu kada je završena, 490. godine, bila je to najveća hrišćanska crkva u svetu. I danas je očuvana i nalazi se blizu sirijskog grada Alepa.

ISUSOV MINARET

U mnogim djelovima zemlje mogu se naći ruševine ili crkve koje još „stoje“ iz četvrtog, petog, šestog vijeka nove ere i, u nekima od njih, značajne relikvije. Kućna crkva u Dura-Europosu smatra se najstarijom crkvom na svijetu, sa najstarijim prikazom Hrista, iz drugog vijeka nove ere.

Kada je riječ o relikvijama, u džamiji Omajada, u glavnom gradu Sirije, nalazi se, prema predanju, glava Jovana Krstitelja, dok se jedan od minareta zove Isusov minaret, jer muslimani vjeruju da će se, kada nastupi dan strašnog suda, Hristos tu spustiti.

Isusov minaret na džamiji u Damasku

Na mjestu gdje je danas džamija nalazio se i Jupiterov hram i hrišćanska bazilika (kada su muslimani ušli u Damask, 636. godine, istočni dio hrišćanske bazilike su pretvorili u džamiju, dok je zapadni dio ostavljen i dalje hrišćanima na korišćenje. Ovaj dogovor iz ranog srednjeg vijeka, nezamisliv za današnje vrijeme, trajao je oko 70 godina). Prema islamskom predanju, kada je u osmom vijeku otvoren sanduk u kojem je bila glava Jovana Krstitelja, kojeg poštuju i muslimani, ona je bila netaknuta vremenom, još uvijek sa kosom i kožom.

U hrišćanskom dijelu Damaska nalaze se (i obilježeni su) prozor preko kojeg je pobjegao apostol Pavle, bježeći od ogorčenih Jevreja ljutih na njega što je postao hrišćanin, i kuća Ananija, ranog hrišćanina, koji je dočekao Pavla u Damasku…

Svakako nije sirijska prestonica jedini grad koji se može pohvaliti bogatim hrišćanskim nasleđem. U Seidnaji je, na primjer, manastir posvećen Bogorodici u kojem se nalazi portret Djevice Marije koji je slikao sveti Luka. Zanimljivo je da su godinama, u septembru, za praznik rođenja Bogorodice, u manastir dolazili hodočasnici i hrišćanske i islamske veroispovesti.

Ako bi se nastavilo ka sjeveru zemlje, putnik bi naišao na mesto Malula, pretežno naseljeno grko-katolicima koji još govore aramejski, jezik Isusa Hrista. Tu je i manastir svetog Sergeja, rimskog legionara koji je prešao u hrišćanstvo i stradao mučeničkom smrću, iz četvrtog vijeka. Prema nekim informacijama, manastir je bio meta sirijskih pobunjenika, a u okolnim selima više i nema hrišćana.

DANAŠNJA SIRIJA

U Siriji, kakva je bila prije nekoliko godina, živjelo je oko deset odsto hrišćana, a konfesionalna mješavina tamošnjih zajednica bila je nevjerovatna. Samu hrišćansku zajednicu činili su, između ostalog: grko-katolici (melkiti), Grčka pravoslavna crkva, Sirijska crkva, Jermenska pravoslavna crkva, Rimokatolička crkva u Siriji, protestanti…

Grko-katolički patrijarh u Siriji izjavio je početkom 2014. da je do tada uništena 91 crkva, a 24 hrišćanska sela u potpunosti su evakuisana. Tvrdi se da su uništene desetine istorijskih mjesta, da su ikone i crkvene knjige ili spaljene i polomljene ili se, ako su vrijedne, preprodaju.

Pravoslavni manastir Svetog Đorđa  iz 4.  vijeka, 65 kilometara od Homsa, više puta poslednjih godina  bio meta napada sirijskih pobunjenika, u kojima je stradalo 11 monaha

Jedan koptski sajt navodi da je čuvena crkva u Homsu, sagrađena na mjestu crkve iz polovine prvog vijeka, i u kojoj se čuva po predanju, dio pojasa Bogorodice, takođe dobrim dijelom uništena. Krajem avgusta pojavili su se snimci i slike manastira Svetog Elijana u Homsu starog oko 1500 godina. Danas su od njega ostale ruševine. Ono što je još važnije, mnogo je stradalih, kako među višim i nižim sveštenstvom tako i među vjernicima. Ljudi koje viđamo danas beže iz porušenih gradova u pokušaju da spasu svoje živote, da rade i vjeruju slobodno.

Melkitski arhiepiskop iz Alepa je u svom govoru u aprilu ove godine u Njujorku kazao: „Decenijama su sirijski hrišćani živjeli mirno zajedno sa muslimanskom većinom koja je bila tolerantna. To je bila topla atmosfera međusobnog prihvatanja i prijateljstva. Više nije tako. U nebrojenim napadima – od kojih je najskorije bombardovanje hrišćanske četvrti za vreme Vaskrsa – uništene su crkve, preduzeća i industrija, infrastruktura i društvene institucije…

Oko tri miliona Sirijaca, i hrišćana i muslimana, od 2011. godine je pobjeglo iz Sirije. Hrišćanske zajednice su, zajedno sa drugim manjinama, nemoćne pred napadima ISIL-a, pogotovo kada su prva meta kampanje ‘kalifatskog’ religijskog čišćenja“. Govor je započeo rečenicom: „Sirijski hrišćani su u ozbiljnoj opasnosti i moguće je da ćemo uskoro nestati.“

Sedmica

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here