Sv. Petar želio da mitropolit crnogorski zavisi od pećkog patrijarha

Podelite:

Kontinuitet crnogorskih napora za vaspostavljanje ponovnog jedinstva Pećke Patrijaršije u periodu od 1766. do 1920 godine

Piše: Iguman Petar (Dragojlović)Čim su 1766. godine predstavnici Carigradske Patrijaršije preuzeli vlast u srpskim manastirima i eparhijskim centrima, čim su ukinuli i sebi prisvojili Pravoslavnu Pećku Patrijaršiju, izdati su i novi turski berati svim episkopima bivše Pravoslavne Crkve Srpske. Kako je pisao ruski istoričar i putopisac I.S. Jastrebov, jedan takav berat dobio je i ondašnji Cetinjski Mitropolit Sava (Petrović)

Sveti Petar Cetinjski je ne samo priželjkivao obnovu nasilno ukinute Pećke Patrijaršije već za vrijeme svog života nikada nije zaboravljao na tu našu drevnu i najveću pravoslavnu svetinju

Zvanični časopis crnogorske emigrantske Vlade „Glas Crnogoraca“, koji je praktično uvijek izražavao i stav crnogorskog kralja Nikole, pisao je sasvim otvoreno i jasno da se i Crna Gora zalagala za ujedinjenje Srpske Crkve

Od trenutka nasilnog ukidanja Pećke Patrijaršije 1766. godine, želja i težnja svih Crnogorskih Mitropolita kao i svih Crnogoraca, bila je da se u povoljnim istorijskim okolnostima ponovo vaspostavi Crkveno jedinstvo svih Srpskih Pomjesnih Crkava u jednu i jedinstvenu Pravoslavnu Pećku Patrijaršiju. To je prije svega bila želja i sveti amanet najvećeg Crnogorskog Mitropolita, svetoga Petra Cetinjskoga, kao i njegovog bratanića, pjesnika i mudraca, Mitropolita Petra II Petrovića Njegoša.

Čim su 1766. godine predstavnici Carigradske Patrijaršije preuzeli vlast u srpskim manastirima i eparhijskim centrima, čim su ukinuli i sebi prisvojili Pravoslavnu Pećku Patrijaršiju, izdati su i novi turski berati svim episkopima bivše Pravoslavne Crkve Srpske. Kako je pisao ruski istoričar i putopisac I.S. Jastrebov, jedan takav berat dobio je i ondašnji Cetinjski Mitropolit Sava (Petrović). U njemu je između ostalog Carigradski Patrijarh sa Sinodom Carigradske Patrijaršije obavijestio Mitropolita Savu da je „bivša Pećka patrijaršija po visočajšem fermanu ukinuta i prisajedinjena k Carigradskoj patrijaršiji, pa otuda dolazi potreba, da se iznova izdadu berati svima Mitropolitima pređe podvlasnim, i sada ukinutoj Patrijaršiji“.(1)

Takođe Jastrebov je citirao i dio ovog berata u kome se tražilo od Mitropolita Save da plati 800 akči za izdavanje tog fermana. Ovaj ruski istoričar je ispitujući razne arhive srpskih manastira ustvari došao do zaključka da „koliko je poznato, Mitropolit Crnogorski Sava nije išao i nije mogao ići, zbog odnosa Crne Gore k Turskoj, da plati 800 akči, pa da primi ovaj ferman. Očevidno je, da je Patrijaršija sama platila divanu za njega i poslala mu ferman preko Mitropolita Prizrenskog, da mu ga ovaj pošalje u Crnoj Gori, ali je to poznato da Mitropolitu Savi on nije bio potreban“.(2)

Ovakav zaključak Jastebova sasvim je pravilan jer ni Mitropolit Sava, kao ni svi ostali Crnogorski Mitropoliti, nijesu priznavali nasilni i protivkanonski akt Carigradske Patrijaršije o ukidanju Pravoslavne Pećke Patrijaršije. Štaviše, 1767. godine, godinu dana poslije zvaničnog ukidanja Pećke Patrijaršije, Crnogorski Mitropolit Sava prihvatio je u svojoj rezidenciji na Cetinju protjeranog Srpskog Patrijarha Vasilija (Brkića), koji je prebjegao od turskih nasilja na Cetinje.(3)

Patrijarh Vasilije je u dogovoru sa mitropolitom Savom, januara 1768. godine na Cetinju, hirotonisao i arhimandrita Arsenija Plamenca, budućeg Mitropolita u Crnoj Gori. O tome govore čak i neki venecijanski izvještaji.(4)

Štaviše, mitropolit Sava pokušao je i da uz pomoć ruske države i Ruske Crkve, izdejstvuje obnovu Pećke Patrijaršije, što opet svjedoči o nemirenju Cetinjskih Mitropolita sa bezakonim postupcima Turaka i stalnom crnogorskom željom za obnovom jedinstvene Pećke Patrijaršije. Vladika Sava je 27. februara 1776. godine u ime svih arhijereja slaveno-srpskih, navodeći 9 srpskih eparhijskih arhijereja bivše Pećke Patrijaršije, molio mitropolita Moskovskog Platona (Ljevšina) da pomogne, kako bi se ponovo uspostavilo turskim nasiljem narušeno jedinstvo Srpske Crkve. Mitropolit Sava je doslovno pisao da je njemu ovo prošenije „v rucje predato ot vsjeh arhiereov slaveno-serbskih, kak najstaršemu i nikakvoj vlasti nepodležaščemu“, te da će sve to Rusiji srpski narod svojom krvlju platiti, „što jest najdražajšče“.(5)

Mada ova molba Cetinjskog Mitropolita Save upućena u Moskvu, zbog istorijskih okolnosti, nije izazvala ozbiljnije reakcije u Carskoj Rusiji, odlučna akcija Mitropolita Save veoma jasno govori o nemirenju Crnogorske Mitropolije sa ukidanjem Pravoslavne Pećke Patrijaršije, i još tada, odmah po ukidanju Pećke Patrijaršije, projavljenoj želji Crnogorskog Mitropolita Save da se jedinstvo Srpske Crkve odmah obnovi. Ni o kakvoj želji za nekakvom autokefalnom Crnogorskom Crkvom i odvajanja od misli o srpskom Crkvenom jedinstvu, tada nije bilo ni riječi ni pomena.

I najveći Crnogorski Mitropolit, sveti Petar Cetinjski, dok je još bio arhimandrit Cetinjskog Manastira, davne 1779. godine, samo trinaest godina poslije nasilnog ukidanja Pećke Patrijaršije, u jednom pismu, koje je sa dvojicom uglednih crnogorskih narodnih prvaka uputio austrijskom dvoru, između ostalog je istakao i sledeće značajne riječi: „Želimo da Mitropolit Crnogorski zavisi od Pećkog Patrijarha u Srbiji. Kada sadašnji Mitropolit umre, pristajemo za sada da njegov naslednik bude rukopoložen u Karlovcima(6), ali … samo dotle dokle Turci vladaju Srbijom, te ne možemo da ga slobodno pošaljemo u Peć“(7). To je stoga jer Crnogorskog Mitropolita radi hirotonije, kako oni ističu, ne mogu slobodno poslati u Peć, taj drevni centar Pravoslavne Crkve Srpske i prijestoni manastir naših Patrijaraha.Iz ovog čvrsto izraženog stava svetoga Petra Cetinjskog Čudotvorca, najeminentnije ličnosti u istoriji Crnogorske Mitropolije i stava dvojice uglednih crnogorskih glavara, jasno se vidi da su svi Crnogorci na ukidanje Pećke Patrijaršije gledali kao nešto nasilno, neprihvatljivo, privremeno, neželjeno i neprirodno.

Sveti Petar Cetinjski je ne samo priželjkivao obnovu nasilno ukinute Pećke Patrijaršije već za vrijeme svog života nikada nije zaboravljao na tu našu drevnu i najveću pravoslavnu svetinju. On je vidjeći velike turske namete na Pećki Manastir, i pored velike sirotinje u samoj Crnoj Gori i Brdima, u svom pismu Crnogorcima i Brđanima 1822. godine između ostalog rekao: „Ja znam vaše biće i sostojanije i vašu uboštinu i siromaštinu u koju se nahodite, ali je ono srpska Crkva svega slaveno-serpskoga naroda i mati svijeh srpskijeh crkavah, u koju su patrijari naši stojali i koju su cari naši ogradili. Toga radi, ljubezna braćo, ne odrecite se po svojoj jakosti, koliko je komu moguće milostinje i pomoći u onu svetuju obitelj priložit, da je otkupite i sohranite od razorenija, da i vas Bog sohrani od svakoga zla i od svake bijede i napasti.“(8)

Sličan stav o budućem ujedinjenju Srpske Crkve iznio je za svoga života i znameniti Crnogorski Mitropolit Petar II Petrović Njegoš. On je 1848. godine, u jednom razgovoru sa specijalnim izaslanikom Srpske Vlade, Matijom Banom, koji mu je predlagao rad na stvaranju buduće jugoslovenske federacije između Srba, Hrvata i Bugara, ovome jasno odgovorio: „Treba najprije da se Srpstvo oslobodi i ujedini. Ja bih tada u moju Pećku Patrijaršiju, a knez srpski u Prizren. Meni duhovna, a njemu svjetovna vlast nad narodom slobodnim i ujedinjenim.“(9)Kako se jasno vidi iz navedenog citata, ovakav stav Crnogorskog Mitropolita Petra II potpuno je u duhu amaneta njegovog strica – svetoga Petra Cetinjskoga, jer se i Njegoš u njemu otvoreno zalaže za obnovu Pećke Patrijaršije. On čak ide i korak ispred svog svetog strica, pa Matiji Banu, kroz gore navedene riječi, na nedvosmislen način sebe predlaže za budućeg Pećkog Patrijarha ujedinjene srpske države. Navedene Njegoševe riječi pokazuju i njegovu opredijeljenost za ujedinjenje sa Srbijom, kao centrom svekolikog srpskog naroda. Nije zato ni najmanje čudno što je u jednom kasnijem pismu, upućenom takođe Matiji Banu, Mitropolit Petar II, 1850. godine, pored ostalog napisao i sledeće: „Srbija je matica Srpstva, bez nje nikad ništa“.(10)

Važno je istaći i to da su svi Mitropoliti Crnogorski, od vremena Vladike Vasilija (Petrovića) Njegoša (1850-1866 +), pa sve do Crnogorskog Mitropolita Mitrofana Bana (1885-1920+), imali ili pak po istorijskom pravu koristili, titulu Egzarha Svetog Trona Pećkog.(11) Na taj način oni su javno i otvoreno pokazivali da je duhovno kandilo Pravoslavne Pećke Patrijaršije i poslije njenog nasilnog ukidanja 1766. godine, svo vrijeme neprekinuto gorjelo jedino kroz Mitropoliju Crnogorsku, Primorsku i Skenderijsku, te da su svi Crnogorski Mitropoliti od 1766. do 1920., sa vatrenom vjerom i toplom nadom priželjkivali dan ponovnog Crkvenog ujedinjenja i vaspostavljanja Pravoslavne Pećke Patrijaršije. To nam pokazuje i da je jedino Mitropolija Crnogorska očuvala neprekinuti kontinuitet Žičke Arhiepiskopije i Pravoslavne Crkve Srpske od vremena njenog osnivanja 1219., pa sve do današnjeg dana, a puna titula i sadašnjeg Mitropolita Cetinjskog – G. Amfilohija (Radovića) je – Arhiepiskop Cetinjski, Mitropolit Crnogorsko-primorski, Zetsko-brdski i Skenderijski i Egzarh Svetoga Trona Pećkog.

Opšte prihvaćenu misao da je Mitropolija Crnogorska jedina očuvala kontinuitet Pravoslavne Pećke Patrijaršije je 15. avgusta 1910. godine, prilikom krunisanja kralja Nikole Petrovića, na svoj način izrekao i predsjednik Vlade Kraljevine Crne Gore dr. Lazar Tomanović, rekavši:„Povrh toga, Mitropolija Cetinjska jedina je Svetosavska Episkopska stolica, koja je bez prekidanja do danas sačuvana, i kao takva zakonita prijestonica i nasljednica Pećke Patrijaršije“.(12)

Dugo očekivano oslobođenje cijelog srpskog naroda konačno je došlo 1918. godine. Srpski vojnici su za nekoliko nedelja slomili otpor mnogobrojnijih njemačkih, bugarskih i austro-ugarskih neprijatelja, i u velikom jurišu od Soluna do Beča stigli za samo par mjeseci. Konačno su se ostvarile i vjekovne želje svih Crnogoraca i Crnogorskih Mitropolita. Sloboda je sinula punim sjajem a samim tim moguće je bilo krenuti ka ispunjenju amaneta svetog Petra Cetinjskog i obnovi Crkvenog jedinstva kroz ponovno vaspostavljanje Pećke Patrijaršije. I prvi i najodlučniji korak ka obnovi Pravoslavne Pećke Patrijaršije, opet ne slučajno, učinila je Mitroplija Crnogorska, kroz odluku svog Svetog Sinoda od 16. decembra 1918. godine. Predmet ove sjednice Svetoga Sinoda bio je potpuno očekivan i jasan: „da se nezavisna Srpsko-pravoslavna Sveta Crkva u Crnoj Gori ujedini s autokefalnom Pravoslavnom Crkvom u Kraljevini Srbiji“.(13)

Kolika je i kakva sveopšta radost bila kod svih Crnogoraca zbog ponovnog vaspostavljanja Pravoslavne Pećke Patrijaršije, svjedoče i riječi Crnogorskog Mitropolita Mitrofana (Bana) izrečene 26. maja 1919. godine u Beogradu, kada se od strane svih srpskih episkopa u novoj državi i Kraljevini SHS, ponovo uspostavilo duhovno jedinstvo Pravoslavne Pećke Patrijaršije. Te riječi Mitropolita Mitrofana (Bana), na Konferenciji svih srpskih Arhijereja u Beogradu glase: „Nama je u dio pala velika sreća, što smo doživjeli ove epohalne dane, u koje smo pozvani da zajednički u bratskoj slozi izvedemo naše Crkveno jedinstvo“.(15)

Sam pak Mitropolit Mitrofan, lično je kao najstariji Arhijerej po rukopoloženju, predsjedavao ovoj istorijskoj Konferenciji svih srpskih Episkopa u Beogradu. Gore navedenim riječima Mitropolit Mitrofan je nedvosmisleno pokazao koliko je i on lično bio srećan što se konačno ostvaruje amanet svetog Petra Cetinjskog i 150 godina dugi i iskreni crnogorski i svesrpski snovi o ponovnom Crkvenom ujedinjenju i vaspostavljanju Pravoslavne Pećke Patrijaršije.

Posebno je značajan i stav poslednjeg vladara Crne Gore iz dinastije Petrovića, kralja Nikole I, koji je poslije svoga odlaska na Zapad, januara 1916. godine, pomno pratio sva politička i Crkvena dešavanja u Crnoj Gori i čitavom srpskom narodu. Njegova emigrantska Vlada u Francuskoj, koja se ne rijetko suprostavljala mnogim potezima koje su povlačili političari iz Beograda i njegov unuk regent Aleksandar Karađorđević, nije pak imala ništa protiv Crkvenog ujedinjenja i vaspostavljanja Pravoslavne Pećke Patrijaršije.Zvanični časopis crnogorske emigrantske Vlade „Glas Crnogoraca“, koji je praktično uvijek izražavao i stav crnogorskog kralja Nikole, pisao je sasvim otvoreno i jasno da se i Crna Gora zalagala za ujedinjenje Srpske Crkve. Evo kako je, između ostalog, u oktobru 1920. godine „Glas Crnogoraca“ pisao po pitanju Crkvenog ujedinjenja: „Samim oslobođenjem Peći, oživjela su i realna patrijaršijska prava Pećkog Mitropolita. Crna Gora je htjela da imenuje jednog Patrijarha opet u Peći, ali kako tada nije bio oslobođen jedan veliki dio našeg naroda koji se nalazio pod austrijskim ropstvom, taj je akt odložen. Čim se Crna Gora vaspostavi, Mitropolit Pećki ima biti proglašen sa svima njegovim istorijskim pravima za Patrijarha cjelokupne Srpske Pravoslavne Crkve. Toga se prava Crna Gora kao vječno slobodna srpska država i kao osloboditeljka Peći ne smije nikada odreći. U protivnom ona bi se ogriješila prema svom narodu, koji nikad nije dozvolio da se sa njegovog amvona čuje propovjed zarobljenog oltara Srpstva“.(16)

Ovaj kratki osvrt na neprekidno postojanje jasne težnje Crnogorske Mitropolije da se ponovno uspostavi ujedinjena Pećka Patrijaršija, i njeno ostvarenje u peridu od 1918. do 1920. godine, pokazuje stvarnu želju svekolike pravoslavne Crne Gore po ovom pitanju. Svakom nepristrasnom istraživaču Crkvene istorije jasno je kao dan kakvim su očima najistaknutiji vladari Crne Gore gledali na vanredno stanje u Srpskoj Crkvi, koje je nastalo poslije nasilnog ukidanja Pećke Patrijaršije 1766. godine. Svi oni su otvoreno i nedvosmisleno težili ponovnom Crkvenom ujedinjenju svih pomjesnih Srpskih Crkava, i vaspostavljanju nasilno ukinute Pravoslavne Pećke Patrijaršije. I ono se poslije Prvog Svjetskog Rata na kraju i ostvarilo, Voljom Božijom i željom cijelog crnogorskog sveštenstva i vjernog pravoslavnog naroda Crne Gore.

Izvor: pravoslavie.ru

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here