Vladan Ivković: Kuda vode srpski pravoslavni narod Amerike

Podelite:

Da li su se američke eparhije SPC-a samo pravno odvojile od Kanadske i Južno-srednje-američke ili i od Patrijaršije u Beogradu, a kao korak u približavanja ciljevima označenim na Kritskom saboru

Srpski pravoslavni narod sjevernoameričkog kontinenta je ponovo bačen u kovitlac vjerskih podjela iz kojeg je izlaz neizvjestan i od čijeg ishoda mnogi strepe. Nevičan crkvenim poslovima, složenim procesima i jerarhiji unutar nje, umnogome izolovan od tih procesa, a u suštini nezainteresovan za njih, ponovo nespreman dočekuje vjetrove koji prijete da mu uruše Crkvu.

O čemu se radi, čemu panika?

Krajem avgusta je grupa zabrinutih vjernika iz Sjedinjenih Država, koja sebe naziva Odborom za odbranu Srpske pravoslavne crkve, pokrenula internet peticiju u kojoj optužuje trojicu episkopa Srpske pravoslavne crkve u ovoj zemlji za protivpravno donošenje novog ustava ili izmjena ustava tri američke eparhije, kojim su one odvojene od Kanadske i Južno-srednje-američke eparhije. Ovim je, kako se navodi, učinjen korak ka njihovom izdvajanju iz okrilja matične Srpske pravoslavne crkve. Riječ je o odlukama objavljenim delegatima Crkveno-narodnog sabora, održanog u julu ove godine u Čikagu, povodom proslave 800 godina autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve.

I prije objavljivanja peticije, praktično neposredno poslije završetka spornog Sabora u Čikagu, otpočelo je žustro prepucavanje o događanjima na tom skupu.

Najprije se oglasio vjernik iz Kalifornije, Srboljub Popović, 22. jula, sa optužbama o neregularnosti procesa u Čikagu, preskakanju procedure, obmani delegata, i čak veleizdaji od strane već kontroverznih episkopa Maksima Zapadno-američkog i Irineja Istočno-američkog. Popović, koji se potpisuje kao predstavnik Kancelarije Slobodne Srpske Pravoslavne Mitropolije Novogračaničke, koja više ne postoji, je otišao dotle da u svrhu odbrane Srpske pravoslavne crkve u Americi poziva na oživljavanje te ugašene institucije, što bi praktično značilo raskol unutar Srpske pravoslavne crkve.

Optužbe koje je iz druge ruke iznio Popović na prvi pogled su zvučale ostrašćeno i pretjerano, dok nisu u svojoj suštini potvrđene sa daleko višeg i legitimnijeg mjesta: na blaži način ih iznosi i južnoamerički episkop Kirilo u svom pismu od 26. jula. Episkop Kirilo, jedan od petorice članova Episkopskog savjeta za Sjevernu i Južnu Ameriku, obraća se ostaloj četvorici, episkopima Longinu, Mitrofanu, Irineju i Maksimu, i kori ih što se mimo njegovog znanja i učešća donijela odluka da se eparhije u SAD-u pravno odvoje od njegove, Južno-srednje-američke, i Kanadske. Ni episkop Kanadski Mitrofan, kome se takođe obraća episkop Kirilo, nije učestvovao na Saboru u Čikagu.

Prvo troepiskopsko saopštenje (eng.) je izašlo 1. avgusta. Osmog avgusta su trojica američkih episkopa direktno odgovorila i na kritike episkopa Kirila.

Vašingtonski paroh Vasilije Vranić je 7. avgusta pokušao podrobno da objasni teološku i pravnu podlogu i opravdanost donesenih odluka, a sličan kraći napor je učinio i episkop Maksim u razgovoru za beogradsku “Politiku“ 1. septembra u članku malo ironično naslovljenom „Osnovni problem srpske crkvene stvarnosti je nedostatak dijaloga.

Sedmog septembra su se zvaničnim saopštenjem ponovo oglasila sva trojica episkopa, Longin, Maksim i Irinej, a istog dana izlazi i prvi u nizu najavljenih razgovora sa episkopom Maksimom na internet portalu Serbijan Tajms iz Čikaga.

Da li se radi o pravdanju, kontroli štete ili medijskoj ofanzivi, teško je reći, ali ova obraćanja nisu sa pouzdanjem odgovorila na sporna pitanja. Sa laičkog stanovišta, a u kontekstu u javnosti sve prisutnijih strahova od zaključaka Kritskog crkvenog sabora iz 2016. godine, ti strahovi vjernika nisu odagnani.

U svim zvaničnim obraćanjima se ponavljaju maltene isti stavovi, ali ključna nedoumica je postojanje saglasnosti Svetog Arhijerejskog Sabora sa arondacijom, tj. prekrajanjem teritorijalnih nadležnosti.

Da li su se američke eparhije SPC-a samo pravno odvojile od Kanadske i Južno-srednje-američke ili i od Patrijaršije u Beogradu, a kao korak u približavanja ciljevima označenim na Kritskom saboru?

Da li je promjena naziva ustavnog entiteta ujedno i korak ka udaljavanju od matične Crkve ili je u pitanju samo formalnost?

I najvažnije, da li je proces izmjene ustava i teritorije nadležnosti, tzv. arondacija, bio regularan i da li ga je odobrio Sveti Arhijerejski Sabor?

U ova tri pitanja je srž optužbi i protesta upućenih rukovodstvu eparhija SPC-a u SAD-u posljednjih mjeseci i na sva tri pitanja su episkopi i paroh Vranić pokušali odgovoriti.

Od ostalih tački sporenja iznesenih u peticiji, ne manje važnih, izdvajamo dvije, kojima se nećemo detaljno baviti u ovom tekstu. Prva je pitanje ukidanja Bogoslovskog fakulteta u Čikagu, od kojeg se zasad, po svemu sudeći, odustalo. Od neke vrste reforme istog se nije odustalo, a strahuje se da bi se ukidanjem ili značajnim izmjenama u strukturi fakulteta izgubila jedina srpska visokoškolska ustanova u Americi, koja je proizvela niz izvanrednih srpskih sveštenika.

Druga je saradnja sveštenstva SPC-a u Americi sa policijskim službama u prijavljivanju potencijalnih slučajeva seksualnog zlostavljanja maloljetnika, što se protivi obavezi sveštenika da sadržaj ispovijedi pri pokajanju vjernika čuva kao tajnu i po cijenu života. Nastoji se da se rješenja problema sa kojima se decenijama suočava rimokatolička crkva primijene i na crkve koje nemaju slične probleme.

Episkop Kirilo (Foto: Vesti onlajn)

Vratimo se na osnovne optužbe. Evo koje navode pobijaju izjave episkopa i sveštenika Vranića i kako.

Da li se radilo o novom ustavu ili o izmjenama starog ustava, naziv ustava je promijenjen i ta činjenica nije sporna. Episkop Maksim pravda promjenu naziva ustava time što ustav pod starim imenom Kanadska i Južno-srednje-američka eparhija nisu nikad ni koristile. Ukoliko je zbog toga nadležnost ustava svedena samo na eparhije unutar SAD-a, to bi moglo da ima smisla da nije dva problema.

Prvo, zašto u nazivu ustava nije zadržana sintagma „Srpska pravoslavna crkva“, a dodato „u Sjedinjenim Američkim Državama“, nego je umetnuto „Srpske pravoslavne eparhije?“ To bi bilo bezbolno rješenje.

Episkop Maksim ima i na to odgovor: nismo zasebna crkva. Međutim, izvorni ustav iz 2008, koji jeste odobrio Sabor, baš tu sintagmu sadrži. Ako je bila sporna, zašto je odobrio Sabor u vrijeme blaženopočivšeg patrijarha Pavla?

I ako se Vranić poziva na kritiku Koste Čavoškog iz 2009, kako može da brani bilo koji dio ustava koji Čavoški napada u cjelosti? Čavoški baš i kritikuje izvorni ustav plašeći se da je on upravo put ka ovome što se sada dešava.

Drugo, važnije, da li je Sveti Arhijerejski Sabor odobrio ovu arondaciju? Čini se da i episkop Maksim i otac Vasilije i troepiskopsko saopštenje kažu da jeste. Međutim, episkop Kirilo ipak pita „da li je za sve to dobijena saglasnost Svetog Sabora i Sinoda srpske Crkve“?

Zar episkop Kirilo ne bi znao da saglasnost jeste dobijena?

Pravdatelji ustavnih izmjena kažu da je saglasnost dobijena na prošlogodišnjem Saboru, u maju 2018., i da je arondacija, kako kaže Vranić, „sprovedena na redovnom zasedanju“, i to „na osnovu zvaničnog predloga i zahteva trojice episkopa iz SAD-a“. Episkop Kirilo priznaje da je „o tome bilo govora na našim episkopskim konferencijama,“ ali dodaje da se „nije moglo pretpostaviti da će to da ode tako daleko.“

Ogromna je razlika između „bilo je govora“ i „usvojeno je na Saboru“.

Američki episkopi u svojim obraćanjima navode zapisnik sa Sabora od 7. maja kao pravni čin odluke Sabora da se odobri arondacija. Međutim, u Saopštenju za javnost Svetog Arhijerejskog Sabora od 10. maja 2018. nema riječi o arondaciji u Sjevernoj Americi, iako su arondacije sastavni dio izvještaja sa Sabora, ukoliko se one dese, kao one iz maja 2019. godine koje se tiču nekoliko eparhija u Republici Srpskoj.

Ostaje sporno da li je arondacija odobrena od strane Sabora ili se o njoj samo raspravljalo, pa je ta stavka ušla i u zapisnik. Dok se o tome ne izjasne Patrijaršija i Sabor, nećemo biti sigurni.

Ako jeste, zašto to nije objavljeno u izvještaju Sabora i zašto s tim nije upoznat episkop Kirilo kojeg se to lično tiče?

Ako nije, da li su trojica episkopa u SAD-u u nekoj vrsti neposlušnosti prema Saboru ida li će se Sabor ili Patrijarh Irinej oglasiti ovim veoma ozbiljnim povodom ili će se o ovome raspravljati u novembru, na redovnom zasjedanju?

Da li je sama promjena naziva ustava odvajanje? Nije.

Da li može da predstavlja korak u procesu odvajanja? Itekako. Odvajanje uvijek i jeste proces, a ne jedan čin. Često faze tog procesa i budu izvedene tako da svaka za sebe ne alarmiraju, dok se proces ne privede kraju. Srbi imaju i previše iskustva sa postepenim cijepanjima da bi ih samo ignorisali i govorili: „ma, neće valjda…“

Episkop Maksim iznosi još nedorečenosti, uprkos svojoj očitoj rječitosti i erudiciji. Konkretno, konfuzan je njegov osvrt na zaključke Kritskog sabora. Zaključci Kritskog sabora vezani za reorganizaciju crkvenih nadležnosti u Rasijanju su prilično jasni u svojoj dugoročnoj namjeri, koja je u skladu sa onim što bi se moglo protumačiti kao proces odvajanja za koji vjernici optužuju tri srpska episkopa u SAD-u.

Episkop Kirilo postavlja pitanje bliže sadašnjici: kako će u skladu s izmjenama nadležnosti uopšte funkcionisati Episkopski savjet koji je dosad brojao pet episkopa? Odgovor trojice episkopa glasi: kao i dosad.

Međutim, izmijenjeni ustav u Članu 13. mijenja i sastav Episkopskog savjeta i skraćuje ga za dva episkopa, izbacujući kanadskog i južno-srednje-američkog. U tački Dva se jasno kaže:

Episkopski savet sačinjavaju svi eparhijski Arhijereji Srpskih Pravoslavnih Eparhija u Sjedinjenim Američkim Državama.

Dakle, Mitrofan i Kirilo neće biti dio Episkopskog savjeta po izmijenjenom ustavu. Da li će onda postojati dva Episkopska savjeta, jedan sa tri, drugi sa pet članova? I čemu dva Savjeta, ako ne postoji zajednička nadležnost?

Episkop Kirilo se, takođe, žali na neravnopravno učešće u radu, da su se razgovori obavljali i na engleskom jeziku, koji on ne razumije.

On takođe optužuje američke episkope za potčinjavanje sudu i interesima grupe advokata na čelu sa izvjesnim Lukom Ercegom, koja je rukovodila čitavim procesom sa nimalo takta, sudeći po Kirilovim navodima. Iste optužbe iznosi i Popović, a na najdetaljniji način i pokretači peticije.

Polemika će se nastaviti i vjerovatno zaoštriti. Optužbe su često grube i često propraćene, od strane vjernika, napadima na ličnosti kontroverznih episkopa, a od strane episkopa snishodljivim riječima i arogantnim tonom prema vjernicima.

Tako se u troepiskopskom saopštenju potpisivanje internet peticija naziva protivnim pravoslavnom duhu, ali se ignoriše činjenica da je slične peticije potpisivao i pozivao da se potpišu i mitropolit Amfilohije. Valjda bi Amfilohija trebalo naučiti pravoslavlju, šta li…

U isto vrijeme, nazivanje episkopa Maksima pogrdnim imenima zbog njegovog navodnog odobravanja darvinističke teorije evolucije takođe slabi moralno stanovište vjernika koji to čine. Slično važi i za štetnost rasprave o tome da li je episkop Irinej mason ili jezuita, ili još teže insinuacije koje mu se prebacuju.

Bez čvrstih dokaza, blatimo i sebe i naše vjerske prvake.

Episkopima i sveštenicima je jedini posao da se bave Crkvom i da ulože napore da je odvedu na koju god stranu im savjest ili nesavjest nalaže, a na vjernicima je da pristanu ili ne pristanu na taj put, da se opiru ili da vjeruju u episkope kao što vjeruju u Boga i u Crkvu.

Možda je u pravu episkop Longin kada razgovoru za TV Hram od 30. avgusta (VIDEO) kaže, otprilike, da je briga zabrinutog naroda dobronamjerna, ali neopravdana, i da vodu mute pojedinci željni samopromocije. Možda ima i takvih, ali to ne utiče na istinu, koja je ovdje jedino i bitna.

Ipak, razumijevanju ne doprinosi činjenica da se od vjernika očekuje da vjeruju duboko kontroverznim episkopima kao što su Maksim i Irinej, koji su u proteklih nekoliko mjeseci bili suočeni sa ozbiljnim pobunama vjernika u svojim eparhijama, podstaknutim razlozima nevezanim za ustavne promjene.

Jedno se mora zapamtiti: Srpska pravoslavna crkva je jedina jedinstvena srpska nacionalna ustanova.

Srbi, u nedostatku nacionalne države, kroz istoriju su imali Crkvu kao oslonac, uporište i predvodnicu. Vladike su i bili i duhovnici i pastiri i sveci i mučenici i ustanici i vojvode i državnici, ali i izdajnici. Ovo što nas je opstalo, opstalo je umnogome zahvaljujući prvima, a uprkos ovim posljednjima.

Naučena lekcija je da se mora ostati budno pred opasnostima, odgovorno pred izazovima, dostojanstveno u borbi, bez obzira na to jesi li patrijarh, vladika, sveštenik ili parohijan.

Do nas je.

 

Srbist,

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here