Aleksandar Vincit: Vardarska Srbija i VMRO

Podelite:

Turci su vratili Srbima ono što su uzeli – Vardarsku Srbiju. Nisu je vratili ni Bugarima, ni Grcima nego Srbima, jer su dobro znali od koga su je i uzeli.

Vardarska Srbija – Serbie vardarienne, Serbie du Vardar, Vardarian Serbia, Vardar Serbia. Terminološki je  označena sadašnja teritorija BJRM u većem razdoblju 20. veka, ali i danas. Ne bez razloga. Današnja teritorija Makedonije je skoro identična onoj koja je 1913. godine Bukureštanskim mirom pripala Kraljevini Srbiji te Nejskim Mirovnim Ugovorom 1919. malo dopunjena. Ukupno 98,16% teritorije se poklapa  ( današnja ne obuhvata samo oblast oko manastira Prohor-Pčinjski ).

Mit da je Vardarska Makedonija Bugarska, nema istorijsko utemeljenje. Njihovih 108 godina vladavine ( 861 – 969) i 16 godina pod dinastijom Asen 1230. – 1246., te  3 godine pod Konstantinom Asenom  ( jedinim Srbinom koji je držao Bugarski presto od 1267-1277), čini ukupno 127 godina vladavine na tim prostorima. Pri svemu ovome tragova njihovog prisustva nema, jer oni su osvajali prostor Vardarske Makedonije.

Srbska vladavina počinje 1282. godine sa Kraljem Milutinom i njegovim pobedama protiv Vizantije, a završava se 1394. godine prestankom vladavine Kraljevića Marka i Konstantina Dejanovića, predajom Turcima. Srbska srednjovekovna državnost se utemeljuje, ne u Moravskoj, već u Vardarskoj Srbiji. Prestoni grad prve srednjovekovne srbske države je bilo Skoplje a kasnije i Prilep. Srbska državnost, pre svega duhovna, se odatle širila na sever. Otuda nebrojeno duhovnih spomenika na tlu Vardarske Srbije koje su ostavili srbski kraljevi. Srbska država nije osvajala teritoriju Vardarske Makedonije, ona je tu nastala međ’ svojim narodom.

Period od 1394 do pred kraj 19. veka je obeležen Turskom državinom Vardarske Srbije. Promena nastaje krajem 19. veka jačanjem srbske države i uspesima njene diplomatije u Turskoj . Dozvoljeno je srbskoj kraljevini otavaranje škola u Bitoljskom i Solunskom Vilajetu. Nakon Srbsko-Turskih, Balkanskih i Prvog Svetskog Rata, te Nejskog sporazuma 1919. zaokružuje se i državina Srba nad teritorijom Vardarske Srbije. Konačno posle pet vekova Turci su vratili Srbima ono što su uzeli – Vardarsku Srbiju. Nisu je vratili ni Bugarima, ni Grcima nego Srbima, jer su dobro znali od koga su je i uzeli.

Završetkom Srbsko-Turskog i Rusko-Turskog rata te mirovnim sporazumom u San Stefanu 1878., i nakon toga u Beču,  Srbija, Crna Gora i Rumunija postaju nezavisne države, a Bugarska ostaje pod Turskom okupacijom sve do 1908. godine. Austro-Ugarska, Velika Britanija, Francuska i Nemačka, nisu dozvolile Rusiji izlazak na Jonsko more preko Velike Bugarske, stoga je i izvršena revizija Sanstefanskog mirovnog sporazuma u Beču.

Bečkim sporazumom je egejski deo srednjovekovne Srbije predat Grcima, ničim zasluženo, da bi se održala ”ravnoteža” između slovenskog i grčkog stanovništva na Balkanu.

Bugari ostaju frustrirani, jer san, ruski poklon – nezavisnost i ”Sanstefanska Bugarska” se nije ostvario, a i dalje ostaju pod okupacijom Turaka.

Srbi su ”zadovoljni”. Dobili su nezavisnu Kraljevinu, a vardarski deo srednjovekovne  Srbije je ostao pod Turskom okupacijom ( po Gopčeviću 1898 . godine  je Srba u Vardarskoj Srbiji bilo oko 1.200.00. ). Ceh nezavisnosti su platili egejski Srbi ( po turskom popisu 1904. godine ih je bilo oko 900.000 ).

Osam godina posle ujedinjenja Kneževine Bugarske i Istočne Rumelije, 5. novembra 1893. godine Bugari organizuju tajno društvo u Solunu u kući solunskog bibliotekara Ivana Hadži Nikolova pod nazivom Bugarski Makedonsko – Odrinski Revolucionarni Komitet ( skraćeno – BMORK ).

Već 1897. godine organizuju podkomitet organizacije pod nazivom ” Društvo protiv Srba”.  Postavljeni cilj je bio da ” ognjem i mačem iskorene Srbe u Makedoniji”. Čelni čovek podkomiteta je  bio Dame Gruev ( Damjan Grujić, pitomac društva ”Sveti Sava” u Beogradu )

Organizacija sve do 1919. godine zadržava u svom nazivu deo Odrinska ( Jedrenska ). Već posle Prvog Balkanskog Rata i zajedničkog Srbsko-Bugarskog osvajanja Jedrena je bilo jasno da potpisnice Bečkog sporazuma neće dozvoliti prelazak Bugarske na južnu stranu planine Balkan. Time bi njima , a i Rusiji, bio otvoren put prema Istanbulu. Nejskim sporazumom 1919. godine je to potvrđeno, tako da Bugarska gubi interes za Trakiju, i usmerava delovanje organizacije, prevashodno na Vardarsku Srbiju. Od tog vremena, do današnjih dana, je osnovni naziv organizacije VMRO. Kao sufiks se javljaju , kroz istoriju, razni nazivi. U sadašnjem trenutku su to parlamentarne stranke  VMRO: DPMNE i Makedonija u BJRM, kao i BND u Bugarskoj.

Šta su stvarni ciljevi, na najjednostavniji način objašnjava u svom interviju 1944. godine u Zagrebu Vančo Mihajlov. Bio je  čelni čovek VMRO – Ujedinjena od 1925.  do 1945. godine. U Hrvatskoj je boravio kao saborac Ante Pavelića od 1941. godine do kraja rata :

Razgovor predstavnika Nemačke telegrafske agencije, dr. Heinza Grunerta sa Ivanom Mihajlovim u Zagrebu, 9. Marta 1944.

”Makedonija je samo zemljopisni pojam. Njezini žitelji samo iz praktičnih razloga koriste regionalno ime Makedonci, kao što neki u Hrvatskoj kažu da su Bosanci, Dalmatinci i sl., u Nemačkoj – Prusi, Bavarci itd., ili u drugim područjima Bugarske – Tračani, Dobružani, i sl.

Makedonska nacija ne postoji. Nacije su na Balkanskom poluotoku oformljene već prije 1.500 godina. Današnji Makedonci nisu ništa drugo doli makedonski Bugari…. Teorija o postojanju makedonske nacije – s’vlastitim jezikom itd. – je boljševički izum. Zahtjeve za autonomijom i neovisnošću Makedonije zagovarala je naša organizacija, jer se nije moglo otvoreno tražiti ujedinjenje sa Bugarskom, a osim toga, jer se drugačije nije moglo jasnije istaknuti ideju o integritetu Makedonije. Za nas je pitanje slobode Makedonije toliko važno koliko i pitanje o integritetu Makedonije, oni su nerazdvojivo međusobno povezani, stoga ujedinjenje samo pojedinih delova Makedonije s’Bugarskom ne predstavlja oslobođenje Makedonije.”

Od svog osnivanja, organizacija je više puta menjala ime, ali je cilj uvek bio isti, pripajanje Vardarske, Egejske Makedonije i Trakije Bugarskoj. Borili su se protiv svih koji su vladali tom teritorijom. Kratko protiv Turaka, pola veka protiv Srba i poslednjih šezdeset godina protiv samih Makedonaca.

Od  ujedinjenja Kneževine Bugarske i Istočne Rumelije pa do kraja Drugog Svetskog Rata, na vlasti u Bugarskoj je Dinastija  Battenberg ( Nemačka ) i  Sachsen-Coburg und Gotha ( Austro- Ugarska ). Treće ”Bugarsko carstvo” pod vođstvom kralja Ferdinanda I je proglašeno 1908. godine , jedan dan pre Aneksije BiH. Pod jakim uticajem Nemaca, Bugarska je u oba Svetska rata bila na strani Sila Osovine.  Teritorije koje je na zapadu dobijala početkom rata, gubila je na kraju mirovnim sporazumima. Njen ratni boravak na okupiranom prostoru je propraćen zatiranjem svega što je srbsko. Prekrštavanjem stanovništva, uzurpacijom verskih i obrazovnih ustanova, progonom učitelja i sveštenika i svih viđenijih Srba. Nemilosrdno su rušili sve spomenike i spomen-kosturnice srbskih vojnika iz Balkanskih i Prvog Svetskog Rata. Torturu i teror nad Srbima su obavljali aktivisti VMRO. Tokom Drugog Svetskog rata  članovi VMRO su se borili na strani bugarskih okupacionih snaga u Makediniji, protiv partizanskih jedinica. Kapitulacijom Bugarske 1943. godine članovi VMRO-a masovno prelaze u Partizane, da bi sa Pankom Brašnarovim, nekoliko puta osuđivanim pripadnikom VMRO ( Ujedinjene ) u Kraljevini Jugoslaviji, proglasili Republiku Makedoniju kao federalnu jedinicu FNRJ.

Cilj centralista VMRO se ostvario. Vardarska Srbija je, kao Komunistička Makedonija, dobila nezavisnost. Rat niskog intenziteta VMRO se nastavlja i u komunističko vreme, sa ciljem zacrtanim 1893. godine u Solunu, pripajanje Bugarskoj. Pod pokroviteljstvom Pokreta za Oslobođenje Makedonije ( DOM), preko Zagreba, u periodu od 1948. do 1985. godine, VMRO – Pravda nastavlja da radi na odcepljenju komunističke Makedonije od Jugoslavije.

Raspadom SFRJ, 8. septembra 1991. godine, BJRM proglašava nezavisnost. Na parlamentarnim izborima 1998. godine na vlast dolazi VMRO- DPMNE ( Demokratska Partija za Makedonsko Nacionalno Jedinstvo ). Ta vlada je na teritoriji BJRM omogućila logistiku NATO-u za bombardovanje SRJ. Te 1999/2000. godine, predsednik vlade je Ljupčo Georgijevski , osnivač stranke ( primio Bugarsko državljanstvo 2006. godine ), a predsednik države Boris Trajkovski, oba čelni ljudi VMRO. Ova stranka je na vlasti 2008. godine, kada je vlada Nikole Gruevskog priznala nezavisnost Kosova. Predsednik države je bio Branko Crvenkovski ( Socijaldemokratski savez Makedonije ). Isti premijer Nikola Gruevski  je i 2015. godine u vladi koja je  glasala za prijem ” Kosova ” u UNESCO. Tadašnji predsednik BJRM Đorge Ivanov je i danas na istoj funkciji.

Sadašnja situacija u BJRM i Srbiji neodoljivo podseća na Bečki sporazum iz 1878. godine. Izgleda da se ”pravi nova ravnoteža”, sada između albanskog sa jedne i slovenskog i grčkog stanovništva sa druge strane. Bugarizacija, Helenizacija i Makedonizacija srbskog korpusa na prostoru srednjovekovne Egejske i Vardarske Srbije je završena. Od 2,1 milion Srba s’početka 20. veka ostalo je, samo jedan vek posle, jedva 46. 000. Zanemarljivo, za bilo kakvo geopolitičko učešće na ovim prostorima.

A. Vincit

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here