Da li ste znali da je Beograd imao preko 50 džamija

Podelite:

Jedina preostala džamija danas se nalazi na Dorćolu, a pogledajte u videu one najznačajnije, koje su se nalazile u Beogradu u toku turske vladavine.

Srbija je dugo bila pod Turcima, koji su, između ostalog, svoj uticaj širili, gradnjom verskih objekata, pa je tako samo u Beogradu, niklo više od 50 džamija.

Beograd je pao pod tursku vlast 1521. godine. Prve džamije su bile preuređene hrišćanske crkve jer se Beograd nije predao nego je bio osvojena varoš, pa su crkve mogle biti pretvorene u džamije. Najpoznatija među njima bila je stara srpska Mitropolitska crkva koja je postala Velika džamija u Donjem gradu. Intenzivnija izgradnja džamija počela je posle pada Budima 1541. kada je Beograd prestao da bude pogranična varoš. Iz jednog turskog popisa vidi se da je Beograd već 1560. imao šesnaest džamija, od kojih deset u varoši i šest u tvrđavi. Među njima su bile i tri najveće i najznačajnije: sultana Sulejmana Veličanstvenog u Gornjem gradu, Mehmed-paše Jahjapašića u Donjoj čaršiji i Bajram-begova u Gornjoj čaršiji.

Džamija sultana Sulejmana Veličanstvenog u Gornjem gradu zauzimala je dominantan položaj u panorami Beograda. Bila je najveća i najlepša, a njen projektant je, prema pisanju Evlije Čelebije, bio najveći turski arhitekta Sinan. Tačna godina izgradnje nije poznata, ali se može videti na svim gravirama Beograda s kraja XVI i u XVII veku kao jedina u Gornjem gradu. Srušena je za vreme austrijske vlasti u Beogradu 1717-39. Građena je kao jednoprostorna potkupolna džamija klasičnog carigradskog stila s visokim i vitkim minaretom.

Džamija Mehmed-paše Jahjapašića (ili Imaret džamija) sagrađena je 1548-49. na prostoru kod dorćolskog ugla, između današnjih ulica Cara Dušana, Dubrovačke, Skender-begove i Knićaninove. Njen ktitor je Mehmed-paša Jahjapašić, smederevski sandžak-beg. Bila je jedna od najvećih i najlepših džamija u varoši, a nalazila se u kompleksu javnih građevina koje je Mehmed-paša podigao kao prvu skupinu javnih zgrada posle 1521. Džamija je za vreme austrijske okupacije 1717-39. služila kao franjevačka crkva. Obnovljena je 1741. kao Jahja-pašina džamija, a porušena 1878. Arhitektura prvobitne džamije razlikovala se od arhitekture obnovljene džamije. Prema Evliji Čelebiji, imala je glavnu kupolu od lakog materijala, četiri bočne kupole pokrivene olovom, predvorje i bočne tremove s kupolama koje su takođe bile pokrivene olovom. Obnovljena džamija je bila uobičajenog tipa, građena od kamena, s kvadratnom osnovom i zidanom kalotom. Dužina kvadratne strane osnove iznosila je oko 14 metara.

Bajram-begova džamija (sl. 3) sagrađena je između 1557. i 1560. na uglu današnjih ulica Dositejeve i Braće Jugovića, u bloku Narodnog pozorišta. Nalazila se u sklopu javnih građevina koje je podigao Bajram-beg, smederevski sandžak-beg. Za vreme austrijske vlasti 1717-39. služila je kao magacin i kao zgrada za stanovanje. Džamiju je posle 1739. obnovio rumelijski defterdar hadži Mustafa-efendi Atif-zade. Izgradnjom Narodnog pozorišta 1869. bila je pretvorena u plinaru za osvetljavanje pozorišta. Pošto je pocrnela od dima prozvana je Kara-džamijom. Srušena je između 1897. i 1900. Pripadala je uobičajenom jednoprostornom potkupolnom tipu građevine od tesanog kamena čija je dužina kvadratne strane osnove iznosila oko 15 metara.

Džamije su građene i dalje tako da je Beograd u 1688. imao 51 džamiju i 22 mesdžida. Najznačajnija posle 1560. bila je Ejnehan-begova džamija (sl. 4) koja se nalazila na današnjem Bulevaru Revolucije, u blizini raskrsnice sa Vlajkovićevom ulicom, nekad u okviru Malog pazara, treće beogradske čaršije. Džamiju je oko 1585. sagradio Ejnehan-beg. U njoj se za vreme austrijske okupacije 1717-39. nalazilo skladište uniformi. Prilično je stradala u borbama 1789, pa je otad dobila ime Batal-džamija. Srušena je 1869. Građena je od tesanog kamena, monumentalnije od ostalih beogradskih džamija, bila je bolje osvetljena i imala veći broj prozora. Pripadala je uobičajenom jednoprostornom potkupolnom tipu, a dužina strane kvadratne osnove iznosila je oko 15 metara.

Prilikom prvog pada Beograda pod austrijsku vlast 1688. i tadašnjih žestokih borbi stradala je beogradska varoš, a sa njom i njene džamije. Posle 1688. broj beogradskih džamija je tako opao da ih je ostalo svega petnaestak, što samo po sebi govori o strašnim razaranjima koja je Beograd preživeo.

Osim pomenutih, kao poznatije i značajnije džamije, koje su se uglavnom i sačuvale posle austrijsko-turskih ratova u XVII i XVIII veku i bile obnovljene pod drugim imenom su: Šehitluk-džamija (kasnije Ali-pašina) ispod današnje Ulice cara Dušana (sl. 5), Hadži-Pirijina (kasnije Defterdarova) na Obilićevom vencu, Turgut-begova (kasnija Kizlar-agina) ispod Studentskog trga, Hadži-Mustafe Skopljaka (kasnija Laz Oglije) u ulici Cara Dušana, Ferhad-ćehajina (kasnije Sultana Mustafe) na početku iste ulice, Džamija Habil-efendije (kasnije Turbe-džamija) ispod Trga Republike, Ahmed-agina (kasnije Reis-efendijina) kod raskrsnice ulica Cara Dušana i Dubrovačke, Careva (kasnije Šerif džamija) na Savi, Fakir Hadži-Alije (kasnija Fukara-džamija) pri dnu Ulice Tadeuša Košćuškog, Tir-i-bala (kasnija Zirubala) kod ugla ulice Skender-begove i Zmaj Jovine. Od ostalih džamija koje su razorene krajem XVII veka mogu se pomenuti Ibrahim-begova kod ugla Knez Mihailove ulice i Obilićevog venca, Koski-begova blizu Konaka kneginje Ljubice i Kapidžijina na uglu ulica Cara Dušana i Francuske.

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here