DARKO RISTOV ĐOGO: OD KULINA BANA DO NEOBELEŽENIH DANA

Podelite:

„Na amblemu Republike Srpske nalazi se njena zastava, inicijali RS i naziv (ćirilicom i latinicom). Pri vrhu i pri dnu su krune vladarskih dinastija Nemanjića i Kotromanića, što simbolizuje pripadnost državi BiH, ali i posebnu naklonost prema susjdenoj državi Republici Srbiji“

(Citat iz: Stevo Pašalić – Slobodan Stanojlović – Mira Šobot, Poznavanje društva za 5.razred osnovne škole, JP „Zavod za udžbenike i nastavna sredstva“ ad. Istočno Sarajevo, 2019, 14)

Ne, ovakvo bljutavo-tugaljivo objašnjenje sadržaja bezličnog amblema Republike Srpske nije napisao Ustavni sud BiH i ne nalazi se u zvaničnom opisu amblema Srpske. Nije ova rečenica napisana ni u nekom udžbeniku za djecu u Federaciji Bosne i Hercegovine kako bi se najmlađima učitala omiljena teza velikih ljudi u Federaciji o tome kako postoji „država Bosna i Hercegovina“ u kojoj Srbi ni nemaju sopstvene prošlosti koja ne bi pripadala „državi Bosni i Hercegovini“ te, iz samo njima znanih razloga (a uglavnom usljed uspješne „srbijanske propagande u 19.v.“), simpatišu „susjednu državu Republiku Srbiji“.

Ne, ovaj izuzetno čudnovati tekst koji je u jednoj rečenici uspio da implikuje da se na amblemu Republike Srpske nalaze krune dvije dinastije od kojih nijedna nije sama po sebi takva da priada (pred)istoriji Republike Srpske nalazi se u udžbenicima u zvaničnoj upotrebi u Republici Srpskoj. Što znači da su je, pored tročlanog autorskog tima, morali vidjeti bar još recenzenti, lektor, odgovorno lice u ministarstvu prosvete i odgovorno lice u Zavodu za udžbenike.

Stećci sa krstovima i azbučnim natpisima otkriveni u temeljima Atik džamije u Bijeljini

Naravno, sasvim je moguće, imajući u vidu način na koji se kod nas udžbenici pišu i pregledaju, da tu rečenicu niko i nije vidio ili da nije obratio pažnju. Zapravo, najvjerovatnije je da ju je poneko vidio, poneko prskočio prilikom pregledanja teksta, ali niko nije primijetio da je ona sama po sebi tumačenje i to takvo tumačenje koje vezu između dvije srpske dinastije (Nemanjiće i Kotromaniće) koje su obje vladale u Srednjem vijeku djelovima današnje Bosne i današnje Hercegovine stavlja u funkciju nekakve naknadne lojalnosti „državi Bosni i Hercegovini“ i simpatija prema „susjednoj državi Republici Srbiji“.

Međutim, ova nesrećna rečenica zasigurno nije plod zavjere bošnjačke elite i autorskog tima da se djeci u Srpskoj od najmanjih nogu nametne osjećaj istorijske neutemeljenosti njihove Republike u bosanskoj pripadnosti Kotromanića i „srbijanskoj“ pripadnosti Nemanjića na koje se, Srpska, eto, nekako naslanja. Republike Srpska je i sama prošla kroz nekoliko identitetskih stranputica, čiji se recidivi i danas i te kako osjete, a prosvetni radnici (od profesora do učitelja i od učitelja koji su postali profesori) izgubili su odavno društveni prestiž koji su od pamtivjeka imali.

Današnja učiteljica i nastavnik, srednješkolski profesor, pa čak i „član akademske zajednice“ po pravilu nisu ljudi koji, kada ne ispravljaju zadaćnice i kolokvijume, aktivno čitaju Klajnove i Telebakove zanimljive spise o jeziku ili Ćorovićevu „Istoriju Srba“.

Sa izuzecima, kojih je na žalost, sve manje, oni su i sami umorni ljudi u trci za preživljavanje čija energija nestaje u naporu dana između svezahtjevnih roditelja, na „Majnkraft“ usmjerene djece, sveproždiruće administracije i sopstvenih obaveza. Teško je primijetiti nešto pogrešno tamo gdje je mnogo toga pogrešno.

Ne, ova čudnovata rečenica, kao što rekosmo, plod je jedne čudnovate identitetske putanje Republike Srpske koja do danas nije do kraja istražena, ali se pojedine pojave, ipak, mogu uočiti. Tačnije, možemo da nabrojimo nekoliko elementarnih činjenica koje do danas nisu ugrađene u istorijski i identitetski narativ Srba u Republici Srpskoj i drugim srpskim zemljama a koje su suštinski važne za istorijsko pamćenje i samorazumijevanje nas kao naroda.

ČINJENICA BR.1. POLICENTRIČNOST: „SRPSKE I PRIMORKSE ZEMLJE“ (ILI SRBI SU I RANIJE ŽIVJELI U NEKOLIKO ZEMALJA)

„Državna“ i naročito dinastijska policentričnost jednog naroda nije nepoznata pojava i uglavnom je mnogo češća i poznatija istorijska pojava nego što je to zamišljeno neprikosnosveno jedinstvo oko jedne države i dinastije. Od slovenskih naroda pozanju je osim Srba i Česi (koji i danas govore o „češkim zemljama“) i Rusi („Velika, Mala i Bjela Rusija“), a trebalo bi primijetiti da se, uprkos konstruisanju srednjevjekovne Bosne kao „unitarne i suverene BiH“, i sama država Kotromanića sastojala od niza „zemalja“ koje se uglavnom u poveljama uredno pominju: Bosna, Usora, Soli, Donji Kraji, Zapadne strane…

Zanimljivo je da je i sama dinastija Nemanjića, nakon abdikacije kralja Dragutina praktično dobila dvije države: Rašku, kojom je vladao Milutin, kao i ono što se obično naziva „sremskom kraljevinom“, mada je anonim iz 1308. prvu nazvao „Raška“, a drugu „Srbija“ (današnja Republika Srpska ima dobrih razloga da se identifikuje i sa ovom srpskom državom, imajući u vidu da su dijelovi Soli i Usore pripali „sremskom kralju“. Takođe, kralj Dragutin je udao svoju kćerku Jelisavetu za vladara Bosne Stefana Kotromana, čime će se raška i bosanska dinastija još jednom preplesti).

Dakle, plicentričnost zemalja i imanje više dinastija (sihrono) nije nikakvo prokletstvo i izuzetak nego prilično česta situacija, a jedan narod, ukoliko ne želi da zaboravlja, poklanja i razdjeljuje sopstvenu prošlost, dužna je da vodi računa o svakoj od svojih država-predhodnica i dinastija koje su njima vladale. U sastavni dio istorije nastanka jednog naroda spadaju i tužne ratne stranice odnosa između tih dinastija (i država), kao i istorije nerazumijevanja, neispunjenih ambicija.

Usput rečeno, ako pogledamo aspiracije hercegovačkih ustanika iz 1877. Republika Srpska bi imala razloga da se prisjeća i srpske prošlosti Crne Gore koja je trenutno ostala samo kolektivno sjećanje Srba u Crnoj Gori i još ponekog svjesnijeg istoričara u Srbiji i Srpskoj. O lekcijama „srpske Sparte“ biće još riječi kada budemo govorili o ideji „republikosrpskijanstva“.

Međutim, elementarnu činjenicu da su Srbi još u srednjem vijeku živjeli u „zemljama“ mimo Raške još više je neophodno istaći i djeci u Srbiji, čije je znanje o svemu osim nemanjićke istorije vjerovatno još manje uslijed sistematske šumadijocentričnosti 19.v i beogradocentričnosti 20.vijeka. Ako uopšte postoji plan da obrazujemo i vaspitamo buduće generacije o sopszvenoj prošlosti, taj zajednički plan za sve nivoe obrazovanja mora biti takav da djeca uče u odgovarajućem obimu o prošlosti svih srpskih zemalja a ne samo o prošlosti današnje Srbije.

ČINJENICA BROJ 2. SRBI SU DUŽNI DA OBILJEŽAVAJU BITNE DATUME I DOGAĐAJE „BOSANSKE“ PROŠLOSTI JER SU TO DOGAĐAJI NJIHOVE (TJ. NAŠE) PROŠLOSTI

Iako je sva pažnja svekolike srpske javnosti 2019.g. s pravom usmjerena na obilježavanje 800 godina autokefalije Srpske Pravoslavne Crkve, ove godine je bilo toliko razloga za proslavu jubileja, da ih je teško zapravo sve nabrojati. Najprije da kažemo da osim proslave dobijanja crkvene samostalnosti cijele „Crkve u srpskim i primorskim zemljama“, valja istaći da slavimo jubilej osnivanja rukom Sv. Save dvije današnje eparhije čije se teritorije prostoru na prostoru današnjih Bosne i Hercegovine: u pitanju su dabarska (današnja dabro-bosanska eparhija, čiji je dio, treba napomenuti, dugo bila i banjolučka eparhija, te je ujedno ovaj jubilej važan i za nju) i humska (današnja zahumsko-hercegovačka i primorska eparhija).

Od drugih jubileja tu su jubilej izdavanja Povelje Kulina bana (830 godina) koji nije prošao sasvim nezapaženo i neobilježeno ni u Republici Srpskoj – mada nedovoljno imajući u vidu značaj ovog prvorazrednog istorijskog teksta za potonju istoriju srpskog naroda u današnjoj Bosni i Hercegovini. Zatim, tu je izuzetno značajan jubilej – 500 godina od osnivanja srpske goraždanske štamparije Božidara Ljubavića Goraždanina koji ima izvjestan publicitet, zahvaljujući naporima opštinske administracije u Novom Goraždu ali angažovanju Mitropolije Dabro-bosnaske i Filosofskog i Bogoslovskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu.

Mogli bismo, međutim, da se zapitamo da li je bilo potrebe da se, u okviru već uobičajenih načina obilježavanja Vidovdana prošle 2018.g. upriliči obilježavanje značajnog jubileja – 630 godina od pobjede vojske vojvode Vlatka Vukovića nad predhodnicom otomanskih snaga u Bici kod Bileće? Nije li bilo potrebe da se obilježi pobjeda koju je izvojevao vojvoda Tvrtka Kotromanića, kralja „Srbljem, Bosni, Hlmscej zemlji, Donjim Krajam i zapadnim stranam…“?

Od koga uopšte očekivati da obilježava značajne trenutke istorije srednjevjekovnih Bosne i Huma, one koje današnja sarajevska medijska mašinerija neće falsifikovati jer nisu zgodani za uklapanje u naivne narative o „Bogumilima“ i „Dobrim Bošnjanima“ jer bi podsjetili današnje Bošnjake da su istinski „Dobri Bošnjani“ (upravo kao i Humljani i Usorani i Rašani) ginuli sa mačem u ruci u bitkama protiv Osmanlija?

Onoliko koliko je današnja bošnjačka identitetska inžinjerija pabirčila po istoriji „bogumilstvo“ i „stećke“ od Kalajevog vremena naovamo, toliko se srpska istoriografija, uz rijetke izuzetke, opsesivno okretala samo jednom toku samo jedne dinastije samo jedne države…

Cjelokupna sumnjiva rabota sa „bosančicom“ na kojoj je pisana „Povelja Bana Kulina“ ne samo da počiva na lingvističkim, istorijskim i religiološkim mistifikacijama bošnjačke političke elite, već se njen oslonac podjedanko nalazi u upadljivoj neobrazovanosti bosanskih, hercegovačkih, šumadijskih i crnogorskih Srba o istoriji sopstvenog jezika, države i pisma. U narodu u kome čak i vukovska ćirilica zahtijeva neprekidan aktivistički napor kako bi opstala, nije nikakvo čudo da se istorijska verzija istog tog pisma može prodati kao pismo po sebi.

Onoliko koliko bi orignalni tekst „Povelje Bana Kulina“ bio nerazumljiv i provokativan u Sarajevu kada bi ga neko napisao nekome na ledom prekrivenoj šofer-šajbni (u Vukovaru bi pomenuto auto-staklo vrlo vjerovatno bilo automatski razbijeno), taj isti tekst ostaje na marginama margina srpskog kolektivnog pamćenja o sopstvenom Srednjem vijeku.

kolektivnog pamćenja o sopstvenom Srednjem vijeku.

Ispabirčena od strane savremene sarajevske kvazi-elite, istorija srednjevjekovnih Bosne, Travunije, Huma, Usore itd ostaje malo poznata i nikom potrebna. Otuda je rečenica sa početka ovog teksta zapravo plod ne jednog slučajnog neznanja, već jednog trajnog, situacionog neznanja, pamćenjske autoamputacije koju Srbi u ovim zemljama vrše sami nad sobom.

Zato je svrha istoričara, savjetnika u ministarstvima, radnika u postojećim i nepostojećim institutima da podsjećaju ljude koji po prirodi svoga posla nisu čitači „Starog srpskog arhiva“ , „Krajine“ ili „Letopisa Matice Srpske“, koji i dalje ne znaju ko su Goran Komar ili Zorica Nikitović, da postoje datumi, događaji, predmeti, naslijeđe, koje upravo po onome što jeste – srednjevjekovno humsko, bosansko ili travunsko naslijeđe – pripada u dužnost Republici Srpskoj i njenim institucijama da budu obilježeni ili zaštićeni. Jasno je da većina naših političara upravo se opredjelila za političku karijeru kako ne bi razlikovali brzopisnu od ustavne ćirilice, ali, ako već postoje makar kakve institucije kulture Republike Srpske, onda je u njihovom opisu radnih obaveza da vode računa o naslijeđu Kotromanića, Vukčića, Pavlovića.

ČINJENICA BR.3: BOSNA I HERCEGOVINA NISU ISTO ŠTO I „DRŽAVA BOSNA I HERCEGOVINA“

Pritom ne mislim samo da izrazim svesrpsko neprihvatanje agresivnog naglašavanja „državnosti“ dejtonske Bosne i Hercegovine koje nas uvijek podsjeti koliko je nesigurno i traljavo postavljeno nešto što se toliko mora naglasiti (uz paranoičnu nesposobnost da se ime „Republike Srpska“ prebaci preko usta).

Problem nije samo u tome da se sarajevska politička kvazi-elita u svome govoru vezala za „državu Bosnu i Hercegovinu“ već i u tome da je banjolučka politička kvazi-elita prihvatila nametnutu terminologiju te je – medijski zgodno, makar sa dugoročnim pogubnim posljedicama – prihvatila izraz „pro-bosanski“ kao pejorativ i optužnicu kako bi trajno denuncirala (stvarnu ili ne) submisivnost sopstvenih političkih protivnika prema unitarističkoj politici Sarajeva.

Dobro osjetivši da je optužba za pro-bosanstvo retorički uspješnija, medijski uočljivija od optužbe za unitarizam, vladajuća koalicija je sebe upravo postavila kao kvazi-elitu, jer bi zadatak kakve-takve obrazovane elite bio da vidi dalje i dublje od prosijeka sopstvenih glasača i da artikuliše dugoročne strategije pored svakidašnje kampanje i politikanstva.

Da li bi iko normalan mogao da zamisli optužbu za „pro-hercegovačku“ politiku opozicionih stranaka? Ne bi, upravo zato što je banjolučka politička kvazi-elita prihvatila elementarnu postavku sarajevske – današnji pravni subjekt pod nazivom „Bosna i Hercegovina“ ima nekakvo istorijsko utemeljenje i može biti redukovan na „Bosnu“.

Upravo to podsvjesno pristajanje da su „Bosna i Hercegovina“ svojevrsna državna i istorijska cjelina – „Bosna“ („on meni kaže nema Bosne“) stoji u temelju pozno dvadesetovjekovnog utemeljujućeg mita o „bosanskoj posebnosti“ unutar koga su čak i Hercegovci poput Mehmedalije Maka Dizdara bili spremni da žrtvuju humsku/hercegovačku regionalnu posebnost kako bi se ostvarila državno-narodna (kvazi)istorijska unitarnost „Bosne i Hercegovine“.

Prihvatajući jezičku i političku istoznačnost „bosanstva“ i „bošnjačkog unitarizma“ Banja Luka je zarad medijske prepoznatljivosti sopstvene optužnice potopila čitavo jedno regionalno i istorijsko značenje „Bosne“ i „bosanskog“, značenje koje je za trajnu istorijsku samospoznaju slojevitosti sopstvenog identiteta za srpski narod značajnije od trenutne medijske koristi bilo koje političke partije.

Vječita politička dilema sa kojom su Srbi u Bosni i Hercegovini uvijek na gubitku glasi: prihvatiti regionalnost Bosne i Hercegovine kao potpuno istoznačnu državnosti „Države Bosne i Hercegovine“ ili odbaciti državnost Bosne i Hercegovine zajedno sa regionalnošću i redukovati sopstveni kulturološki i identitetski prostor samo na Republiku Srpsku žrtvujući kompletno svoje naslijeđe na prostoru današnje Federacije BiH zarad tog cilja?

Nesposobnost svih političkih elita od Pala 1996. do Banja Luke 2019. da ne upadnu u postavljenu zamku jedini je kontnuitet u identitetskoj politici Republike Srpske.

Štaviše, sa vremena na vrijeme se razvijala čitava jedna ideologija „republikosrpskijanizma“ koje je veličanstvenost činjenice da smo se u Odbrambeno-otadžbinskom ratu izborili bar za jedan komad zemlje na kojoj ćemo biti slobodni projektovala u realnu moguću nezavisnost ili sposobnost da se bude nezavisno i od „Države Bosne i Hercegovine“, pa čak (najčešće kolokvijalno) i od Srbije. O cijeni takve nezavinosti u eventualnim ratnim dešavanjima, u odricanju od vjekovima Srbima nastanjenim prostorima itd bilo je i bez sumnje biće još govora.

Ono što, ipak, zabrinjava jesu povremeni ispadi koji nužnost postojanja Republike Srpske kao garanta prava Srba u političkom okviru dejtonske BiH obogotvoravaju kao cilj po sebi. Republika Srpka je stvarnost koja je draga svakome do nas ko je makar gubitkom i bolom učestvovao u njenom stvaranju.

Ali ono što se danas često zaboravlja jeste da je njena prirodna naslonjenost na „srpske zemlje“ takva da ona sama, ako želi da ostana vjerna početnoj ideji, ne smije da prenaglašava sopstvenu posebnost u odnosu na cjelinu srpskog naroda i identiteta.

U tom smislu je potpuno nepojamna brzina i dosljednost sa kojom su odluke o neustavnosti grba i himne Republike Srpske sprovođeni. Ne samo da su brzo i efikasno sprovedeni u stvarnost, nego se od amblema i (najprije svečane pjesme a zatim i nove himne) Republike Srpske počeo stvarati potpuno pogrešan kult „superiornosti“ i „junačkog karaktera“ prekodreinskih Srba, kult koji sa užasavajućim detaljima podsjeća na devetnaestovjekovnu ideologiju „Srpske Sparte“ koja je za manje od nekoliko godina od rasprave o „plavetnosti crnogorske plave“ došla do potpune auto-imune bolesti samozaborava srpske trobojke.

Kada vidim (inače besmisleno) stavljanje bezličnog amblema Republike Srpke na zastavu (koja je, po ustavu, bez pomenutog amblema) pa još slikanje pored „zastave Srbije“, zapitam se u čijem je interesu takvo uspostavljanje posebnosti tamo gdje je nema i zanemarivanje istorijske posebnosti tamo gdje je ima.

I tako se vraćamo na početak našeg teksta. Jedno bezlično rješenje koje, dokle god bude „krasilo“ dokumenta izdata u Republici Srpskoj, trajno će podsjećati sve njene stanovnike na svemoć međunarodne zajednice u „Državi Bosni i Hercegovni“, submisivnost svih srpskih političkih partija i vođa do dana današnjeg, identitetsku brzopletost i bezidejnost onih koji bi o simboličkim i identitskim stvarima trebalo da vode računa dobilo je istorijski netačno objašnjenje u zvaničnom udžbeniku koji je u upotrebi u Republici Srpskoj.

U izvjesnom smislu, ovo objašnjenje nije lapsus već izraz lutanja čitavog jednog naroda čiju djecu i dalje ne uče da su Kotromanići, upravo kao i Nemanjići, Karađorđevići, Obrenovići ili Petrovići, kao i Sv Jovan Vladimir i Kosara njihovi kraljevi i preci.

 

frontal.rs

Podelite:

2 Komentari

  1. Izvanredno! Naročito o tome kako smo spremni i sposobni da bukvalno za par godina potremo vjekove, da bi se dodvorili našim neprijateljima i posredno priznali “srpsku krivicu”!
    To neprestano dodvoravanje našim neprijateljima blistavi um Stevana Sremca davno je uočio i ovako definisao: “Kad Srbin hoće da bude objektivan, on pređe na stranu neprijatelja”.

    Jedna mala zamjerka uvaženom autoru. Zašto submisivnost (lat.) kod srpskih riječi podređenost ili pokornost, koje su istog značenja?

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here