Sergej Varšavčik: Šest činjenica o bici za Staljingrad

Podelite:

Pre 75 godina, 2. februara 1943. godine, završila se Bitka za Staljingrad pobedom sovjetske armije

Borba za grad nije bila samo jedna od najvećih i najdužih bitaka ikada, već je predstavljala i najznačajniji obrt u Drugom svetskom ratu. U Staljingradu je prvi put okružena i poražena jedna od najjačih armija Vermahta, i taj poraz je kod nemačkih vojnika i oficira prouzrokovao stalan strah od nepoznatog okruženja.

1. Bitka nije započela pod Staljingradom

Početak bitke značajno se razlikovao od drugih bojeva Velikog otadžbinskog rata – pešadija, artiljerija i tenkovi obe strane su se neko vreme kretali jedni prema drugima po stepi sprženoj suncem, ne sretajući neprijatelja.

Taj period borbe prikazan je u filmu Sergeja Bondarčuka „Oni su se borili za Domovinu“, gde borci desetinama kilometara skoro ne sreću protivnika povlačeći se prema gradu.

U stvari, nisu se svi kretali u istom pravcu. Prvi boj buduće veličanstvene bitke dogodio se 16. jula 1942. pored zaseoka Morozov u Rostovskoj oblasti, gde je šest sovjetskih tenkova iz prethodnice naišlo na nemačke artiljerce, i uništilo ih.

2. Nemci su dve nedelje stajali na ulazu u grad, ne započinjući borbu

Zašto? Često se priča o podvigu radnika staljingradskih fabrika, koji su sa puškama u rukama i na tenkovima popravljenim u radionicama, zajedno sa delovima gradskog garnizona, dugo zadržavali kretanje protivnika.

I pored hrabrosti običnih stanovnika grada, treba priznati da je tapkanje Nemaca u mestu bilo izazvano snažnim kontranapadima sovjetskih tenkovskih brigada i streljačkih divizija sa severo-zapada. U prvom redu, snaga Prve gardijske armije.

Bez obzira na to što napadačima nije uspelo da se spoje sa jedinicama koje su branile Staljingrad, „pendrek“ u obliku neprestanih kontraudara sa severo-zapada je stalno visio nad Nemcima, odvlačeći i razvlačeći njihove snage od grada. U suštini, upravo u tom pravcu se rešavao ishod borbe.

Jedinice koje su se ovde tukle nisu pretrpele manje gubitke od branilaca tvrđave na Volgi. Konkretno, 308. streljačka divizija pukovnika Leontija Gurjeva, koja je kasnije prebačena u Staljingrad, u jurišnim borbama u oblasti zaseoka Kotlubanj izgubila je više od polovine svog sastava.

3. Iskustvo carske armije je pomoglo pri odbrani grada

Često se smatra da su jurišne grupe, koje je tokom gradskih borbi formirao komandant 2. armije general Vasilij Čujkov, predstavljale inovaciju u vojnoj veštini.

Zapravo, sovjetsko komandovanje pozajmilo je iskustvo ruske carske vojske, gde su se tokom pozicionog Prvog svetskog rata skoro u svakoj jedinici pojavljivali jurišni vodovi koje su činili jedan oficir i 52 niža čina, naoružani puškama, bajonetima, granatama i bombama.

Nemci su se u staljingradskim borbama takođe setili jurišnika Kajzerove armije, koji su se, naoružani pištoljima, granatama, specijalnim rovovskim noževima i eksplozivom, pod zaštitom artiljerije zabadali u neprijateljske rovove i ulazili u borbu prsa-u-prsa, pokušavajući da preseku odbranu protivnika.

Uzgred, zahvaljujući jurišnim odredima nemačka pešadija je tada stavila čelične šlemove, koji su na mnoga desetleća postali jedan od njenih poznatih simbola.

4. Pavlov nije rukovodio odbranom Pavlovljevog doma

Legendarna tačka oslonca odbrane Staljingrada bio je Pavlovljev dom. Nemci su ga napadali 58 dana. U celom svetu proslavio se tada narednik Jakov Pavlov, koji ga je zauzeo s grupom obaveštajaca i kasnije se udostojio zvanja Heroja Sovjetskog Saveza.

Ali drugi čovek je rukovodio odbranom – poručnik Ivan Afanasjev. I to tako vešto, da su za sve vreme borbi poginula samo tri njegova potčinjena. Ali on se udostojio samo ordena Crvenog barjaka.

Zapravo, glavne tvrđave Staljingrada bile su njegove mnogobrojne fabrike – traktora „Crveni oktobar“, „Barikade“ – koje su zahvaljujući svojim razmerama i mnogobrojnim radionicama na dugo prikovale za sebe mnoštvo nemačkih jedinica.

5. Fridrih Paulus je bio feldmaršal samo jedan dan

Šestog januara 1943. godine u radio poruci Hitler mu je dodelio to zvanje i napomenuo da „još nijedan nemački feldmaršal nije zarobljen“. Samim tim, to je bilo prikriveno naređenje da se ubije. Što Paulus nije ispunio, i sledećeg dana se zajedno sa svojim štabom predao komandantu 64. armije generalu Mihailu Šumilovu.

6. Vojnici su nastavili da ginu i posle završetka borbi

Prilikom deminiranja minskih polja poginulo je 97 minera, a 244 je ranjeno. Čišćenje velikih teritorija od smrtonosnog oružja skrivenog u zemlji, ruševinama zgrada i radionicama završeno je tek u leto 1943. godine.

Skinuto je i skupljeno više od 213 hiljada sovjetskih i nemačkih protivtenkovskih i protivpešadijskih mina, a uništeno skoro 250 hiljada. Veliki deo tog tihog, ali strašnog oružja postavili su mineri Crvene Armije, što se objašnjava time da je najvećim delom bitke nemačka vojska napredovala.

Aktivno su radili i timovi za sahranjivanje, koji su do kraja maja 1943. skupili i sahranili 47 hiljada tela stradalih vojnika i komandira Crvene armije. Što se tiče leševa vojnika i oficira Vermahta, bilo ih nađeno i zakopano 147 hiljada.

Sa ruskog preveo Svetozar Poštić

Izvor: Stanje stvari

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here