Srpski pisci u diplomatiji: Šta je Andrić radio u dvorcu Belvedere, a Crnjanski u Španiji za vreme građanskog rata?

Podelite:

Kako su neki od najznačajnijih pisaca – Andrić, Crnjanski i Dučić igrali važne uloge u prelomnim trenucima srpske diplomatije? Bili su svedoci burnih vremena, a upravo je Andrić, koji je sa Crnjanskim drugovao u hotelu „Moskva“, bio i 25. marta 1941. godine u dvorcu Belvedere. Otkud jedan od najpoznatijih književnika sa ovih prostora na potpisivanju Protokola o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu? Šta je Crnjanski radio u Španiji za vreme građanskog rata? A kakvu je ulogu imao trebinjski romantik Dučić u Večnom gradu – Rimu? O tome govori dokumentarni film koji su snimili studenti četvrte godine međunarodnih odnosa na Fakultetu političkih nauka

Davne 1978. godine za jednim stolom u kafani „Šumatovac“ osnovana je “Riblja čorba”. Kafane koja je bila deo čuvenog kafanskog Bermudskog trougla zajedno sa „Grmečom“ i „Pod lipom“, više nema, sada je na tom mestu otvoren bistro. “Riblja čorba” još postoji, ali neće biti reči o njima već o mladim ljudima koji sede za jednim od tih stolova.

Oni nisu napravili bend nego su snimili dokumentarni film o srpskim diplomatama. Kako su neki od najznačajnijih pisaca – Andrić, Crnjanski i Dučić igrali važne uloge u prelomnim trenucima srpske diplomatije? Bili su svedoci burnih vremena, a upravo je Andrić, koji je sa Crnjanskim drugovao u hotelu „Moskva“, bio i 25. marta 1941. godine u dvorcu Belvedere. Otkud jedan od najpoznatijih književnika sa ovih prostora na potpisivanju Protokola o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu? Šta je Crnjanski radio u Španiji za vreme građanskog rata? A kakvu je ulogu imao trebinjski romantik Dučić u Večnom gradu – Rimu?

“Ubeđivanjem na vešt i mudar način i u pravom trenutku može da se postigne bolji rezultat nego pretnjom silom. Pretnja silom može da izazove otpor i na kraju da dovede do rata”, zapisao je Satou u knjizi Diplomatska praksa za koju mnogi danas, nakon šest izdanja, kažu da je bukvar u toj sferi. Laički rečeno, diplomatija se bavi zastupanjem i predstavljanjem interesa jedne države u inostranstvu.

Ta aktivnost starija je od pisane istorije, ali o diplomatiji u pravom smislu te reči može se govoriti sa nastankom moderne države. Kroz istoriju menjao se način vođenja pregovora, ali je suština ostala ista – bolje je da govori olovka nego oružje. Ovo su shvatali i ljudi koji su bili na čelu države u skoro svim epohama, pa su u diplomatske misije slali najznačajnije pisce tog doba koji su branili interese Kraljevine Jugoslavije.

“Veoma je interesantno da se kaže da su pesnici diplomate slati u one zemlje sa kojima Kraljevina Jugoslavija nije imala baš najbolje odnose. Rakić je proveo dobar deo svoje karijere u Rimu kao ambasador, odnosno kao poslanik. Njega je onda zamenio Jovan Dučić, a Ivo Andrić je od 1939. do napada Nemačke na Jugoslaviju, aprila 1941, bio ambasador u Berlinu”, podseća Stanislav Sretenović sa Instituta za savremenu istoriju u Beogradu. O ambasadorskim epizodama poznatih književnika malo se zna i taj aspekt ostaje u bledom sećanju, potisnut njihovim književnim delima. Upravo ovaj deo života književnika bio je tema dokumentarnog filma “Predstavnici srpske diplomatije” koji je premijerno prikazan na Dan srpske diplomatije 29. maja u produkciji Centra za međunarodnu javnu politiku. Aleksandar Klarić i Radomir Jovanović studenti su četvrte godine međunarodne politike na Fakultetu političkih nauka.

Zbog nedostatka prakse na osnovnim studijama, ali i kako bi radili na podsticanju i unapređivanju međunarodne saradnje u oblastima spoljne politike, diplomatije, privrede, obrazovanja i kulture, pre dve godine osnovali su Centar za međunarodnu javnu politiku (CMJP) zajedno sa još nekoliko kolega.

Filmu “Predstavnici srpske diplomatije” prethodila je serija autorskih tekstova o Andriću, Crnjanskom, Dučiću, Rakiću i Pupinu koje je Jovanović pisao.

Privukli su veliku pažnju i kasnije poslužili kao građa za dokumentarni film koji prikazuje život Ive Andrića, Miloša Crnjanskog, Milana Rakića, Jovana Dučića, Stojana Novakovića, Mihajla Pupina, Milovana Milovanovića i Jovana Ristića.

“Tekstovi su pisani periodično, a literatura je raznorodna. Koristio sam feljtone koji su izlazili u dnevnim novinama, knjige Ive Andrića i Miloša Crnjanskog, ali mi je najviše pomogla knjiga Poslužiti svom dragom otečestvu autora Duška Lopandića i Popovićeva knjiga Depeše iz duše”, kaže Jovanović.

Da se nije otisnuo u vode međunarodne politike, bavio bi se novinarstvom, a tekstovi koje je pisao najbolje svedoče o tome. Međutim, u Centru ima mesta za ljude svih obrazovnih profila sa Univerziteta u Beogradu, uglavnom “društvenjaka”, ne samo za studente novinarstva i politikologije koji jesu u većini.

“Naš cilj bio je da kreiramo bazu najuspješnijih mladih ljudi, stručnjaka iz svojih oblasti koje okuplja ljubav prema diplomatiji”, ističe Klarić koji je predsednik CMJP i dodaje da su svojim članovima omogućili praksu i priliku da učestvuju na značajnim konferencijama kao što je BIMUN gde je Filip Mikanović, student Ekonomskog fakulteta, proglašen za najboljeg delegata u konkurenciji sa delegatima sa Univerziteta Kolumbija i Lajdena iz Holandije.

Za potrebe filma snimljena je i himna Republike Srbije “Bože pravde” u izvođenju Marije Ugrice, jedne od najperspektivnijih mladih pop pevačica današnjice. Ova dvadesetjednogodišnja devojka iza sebe ima bogatu muzičku karijeru, bila je u Dečjem horu Radio-televizije Srbije i nastupala na brojnim takmičenjima, a u filmu izvodi himnu koja je naišla na dobre reakcije publike.

Osim Marije, u filmu kao naratori učestvuju i Milica Golubović, Luka Ugrica i Milijana Vasiljević, dok je David Radanović bio iza kamere. Za njih može da se kaže da su danas najbolji ambasadori jer talentom, umećem i znanjem predstavljaju svoju zemlju kao što su to činili i najznačajniji ljudi onog vremena iz sveta književnosti i nauke.

“Ne samo da diplomatija nije za svakoga nego se može slobodno reći i da je mali broj ljudi koji zaista imaju dara i zvanja za taj posao. To su ljudi dobre, ali jednostavne pameti, ljudi uprošćene i ograničene osetljivosti i hladna srca, ali ne i lišeni srca i bez svake osetljivosti. Oni treba da znaju dosta, ali na tome što znaju ne treba da se vide tragovi učenja i pedanterije. Isto tako je i sa njihovom hrabrošću, da je imaju, ali da je ispoljavaju samo u krajnjem slučaju. Moraju da imaju i mašte, ali samo u određenoj količini. Ko da utvrdi i pobroji šta sve moraju da imaju oni koji hoće da se posvete toj službi? Treba biti mnogostruk i jednostavan… biti malo čovek ali ne biti nikad nečovek; živeti stalno na dva plana: na ličnom čovečanskom i na službenom neljudskom, ali nikad ničim ne pokazati i nikom ne odavati na kome se planu u kom trenutku nalazite.”

Upravo ove reči i moglo bi se reći – jezgrovito uputstvo za bavljenje diplomatijom napisao je Ivo Andrić koji je u važnim trenucima za Jugoslaviju bio na ključnim pozicijama. Ovaj vatreni pobornik integralnog jugoslovenstva 1919. godine započinje karijeru u Ministarstvu vera, da bi godinu dana kasnije bio postavljen za vicekonzula Generalnog konzulata Kraljevstva SHS u Njujorku.

Ipak, samo dva dana nakon ove odluke, 16. februara biva upućen na rad u Poslanstvo Kraljevstva SHS pri Svetoj Stolici u Vatikanu. Zbog narušenog zdravstvenog stanja često je menjao mesto prebivališta, ali uprkos svemu postao je drugi čovek srpske diplomatije kada je 1937. godine izabran za pomoćnika ministra inostranih poslova. Te 1941. godine potpisivanjem Protokola o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu stavljena je tačka na Andrićevu bogatu diplomatsku karijeru. Dvadeset godina kasnije dobio je najznačajnije priznanje u karijeri – Nobelovu nagradu za književnost.

Još jedan književnik i njegov prijatelj okušao se u diplomatiji. Bio je to Miloš Crnjanski, čovek koji je na svojoj koži osetio sav besmisao i uzaludnost zveckanja oružjem. Njegova i generacije koje su dolazile bile su izgubljene u ratnom vihoru i sva ta iskustva oblikovala su njegov umetnički izraz. Univerzalna povezanost svega na svetu i kosmička ideja da sve stvari i pojave zavise jedne od drugih bez obzira na daljinu, osnovna je ideja sumatraizma, pravca čiji je Crnjanski začetnik.

Nakon ratnih godina i ožiljaka koji su ostali i na njegovoj duši i u njegovoj poeziji, Crnjanski nije mogao svoje stihove da uklopi u postojeće modele. Iste godine kada je Andrić počeo da se bavi diplomatijom, Crnjanski je objavio dramu Maska i upisao Filozofski fakultet gde je studirao književnost, ali ubrzo se prepustio novinarstvu. Ni punu deceniju kasnije, 1928. godine od Ministarstva inostranih dela Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca biva postavljen na mesto atašea za štampu ambasade u Berlinu i tako počinje njegova diplomatska karijera.

Reportažama iz Španije u vreme Frankovog režima pružio je jugoslovenskoj javnosti uvid u zbivanja na Pirinejskom poluostrvu. Dok je boravio u Večnom gradu, kako su nazivali Rim, često je bio na vezi sa Andrićem. U Embahadama opisuje svoje diplomatske misije, uspon fašizma i pokušaj jugoslovenske diplomatije da balansira između dve strane.

Šta bi bilo da je Crnjanski imao četiri hiljade dolara kako bi otišao u Ameriku, što je tada bio uslov da bi se boravilo na tom kontinentu? Možda bismo ostali uskraćeni za neka od njegovih najznačajnijih dela da se 1941. pridružio Dučiću na tom putovanju. Svom Beogradu posvetio je pesmu “Lament nad Beogradom” u kojoj je kao niko pre njega opisao žudnju za povratkom u svoj grad i svoju zemlju.

Pesnik koji je sa ogromnom strašću pisao o ženi, ali i ispunjavao zadatke koji su mu bili povereni i pokazivao vernost prema državi bio je Jovan Dučić. Kao i Andrić i Crnjanski, boravio je u Rimu i Madridu. U vreme kada je bio u službi, nije bilo lako biti predstavnik jugoslovenskog naroda, pa je on, narušenog zdravlja, otišao preko okeana i zajedno sa Mihajlom Pupinom učestvovao u organizovanju srpske dijaspore. Još 1932. predvideo je opasnost koja preti od Hitlera. Tokom života postigao je mnogo, a njegova poslednja želja, da bude sahranjen u rodnom Trebinju, ispunjena je 2000. godine.

O njihovom i životu nekoliko istorijskih ličnosti govori film “Predstavnici srpske diplomatije” koji je primer dobre prakse kako mladi čuvaju sećanje na velikane. Neka taj film bude podstrek mladima da uzmu učešće u aktivnostima svoje zajednice, grada, pa i države. Neka im književnici i diplomate budu uzori kako se opstaje u onoj areni koju sve više izbegavaju.

Kao i sve ostalo, i politika ima pravila igre. A oni, kao da su poslušali Pikasa, sva pravila naučili su kao stručnjaci, pa ih rušili kao umetnici.

 

 

Nedeljnik

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here