Zlatokrili orlovi

Podelite:

Orao i na nebu i na zemlji. – Između crvenog i belog. – Na istoku žut, na zapadu crn, a u Srbiji crven. – Naši vitezovi uz Franju Asiškog?…

Zlatokrili dvoglavi orao, XII vek

Najstariji prikaz boje jednog orla je na plafonu pećine Kizili (600-650 godina posle Hrista) i to kao ornament na beloj odeći s crnim dvoglavim orlovima. Rimska imperija koristila je zlatnog i srebrnog orla. Istočno carstvo je potom zadržalo zlatnog orla pa ga vidimo na jednoj zlatnoj tkanini iz X veka.

U rukopisu Grafia aure urbis Romae, nastalom oko X veka, daje se opis carske dalmatike sa zlatnim orlovima, zlatne cipele, s četiri orla od bisera, čakšire zlatne tkanine s biserima i dragim kamenjem od kojih su načinjeni orlovi, lavovi i drakoni. Solovjev smatra da je to opis rimskih careva koji odgovaraju Konstantinovom opisu vizantijskog carskog ceremonijala iz X veka, tu se ne govori da li su orlovi jednoglavi, kao što je to slučaj na jednoj crvenoj tkanini iz 1000. godine, iz vremena Zapadnog rimskog carstva.
Već 1244. godine Mateja iz Pariza to Carstvo simvolizuje crnim dvoglavim orlom na žutom štitu. Žuti dvoglavi orlovi u crvenim kolastim azdijama na ogrtaču kneza Miroslava u Crkvi sv. Petra ukazuju da dvoglavi orlovi na odeždi srbskih vladara još ne simvolizuju vladarske insignije. Na tamnoplavom divitisionu koji nosi kralj Stefan Prvovenčani nalaze se žuti dvoglavi orlovi u krugovima. Solovjev sumnja da je to kopija jednog ranijeg izvora, možda i s titulom sevastokratora. Kralj Radoslav u Žiči ima žute dvoglave orlove na crvenom ogrtaču. U XIII veku dvoglavi orlovi se u Srbiji sa svečane odežde sele na jastuke pod nogama vladara, na amvonsku ploču na zemlji, pečate i novac.

Despot Oliver

Tek početkom XIV veka, u vreme cara Dušana, njegov vlastelin despot Oliver kuje novac s dvoglavim orlom. Prvi put kao znamenje državnosti je katalonski kartograf Anđelino Dulserti 1339. godine prikazao crvenog dvoglavog orla na beloj zastavi nad Skopljem.

Smatra se da je srebrna plitica nađena u okolini Tikveša s natpisom Stefan (Dušan) car s urezanim dvoglavim orlom carski amblem. Takođe se veruje da se kralj Dušan krunisao za cara i preuzeo vizantijski carski ceremonijal, kao i njegova znamenja dvoglavog orla. U prvoj polovini XIV veka zastava Trapezuntskog carstva (koje su držali Komneni) crvena je sa žutim dvoglavim orlom u prstenu, kakvog vidimo i na jastucima sa povelje na kojima stoji car Andronik II, iz 1301. godine, kao i na povelji Dušanovog savremenika cara Jovana Kantakuzena. Iste su i na haljini žene Alekseja III Komnena… NIGDA CRVENI!!!
Dvoglavi zlatni orlovi vizantijskog tipa na crvenoj podlozi ne nalaze se na odeći ni cara ni kralja, već velikaša, despota, župana… To navodi na pomisao da orlovi na odeći dostojanstvenika nisu carska znamenja već božanska znamen, patron, s magijskom i kultnom simvolikom. Možda kao i kod Indijanaca Severne Amerike – zaštita od zlih duhova, apotropeon. Jedno je izvesnije: ogrtač je simvol neba i nosiocu donosi zaštitu bogova.
Prava slika despota Stefana Lazarevića je njegova odeća za koju Radojčić kaže: Nijedan srbski vladar nije na portretima toliko isticao sveto poreklo svoje vlasti kao Stefan Visoki u Manasiji. Njegov plašt je sakos (haljina) s dvoglavim orlovima u azdijama. Hrist mu stavlja krunu na glavu a anđeli ostale božanske insignije vlasti. Simvol nebeskog plavetnila i vlasti je neboplava postava njegovog plašta. U gotskoj crkvi u Ptujskoj gori, u Sloveniji, na velikom polihromnom reljefu nalazi se četrdesetak istorijskih ličnosti, među njima i despot Stefan. Svi oni su prikazani na reljefu Raj i pakao pod Bogorodičinim plaštom i svi su simvolično prikazani pod zaštitom nebeske majke.

Despot Stefan Lazarević na kompoziciji Raj i pakao pod Bogorodičinim plaštom iz XV veka

U vreme despota Stefana na Minhenskom psaltiru s kraja XIV veka prikazani su dostojanstvenici i episkopi. Iznad je Hrist koji blagosilja, a dole, na desnoj strani (gledaocu s leve) smeštene su razne ptice, simvoli nebeske vlasti i duše, a s leve razne životinje i gmizavci, simvoli telurske vlasti. U sredini i između njih je centralna figura crvenog dvoglavog orla. Za razliku od ostalih životinja realističkog pristupa, ovaj je izvan toga: orao kao dodatak ima jedan kružni znak oko vrata i na spoju trupa i repa.

Scena iz (Srpskog) Minhenskog psaltira

U srednjovekovnoj Srbiji, prema kasnijim izvorima, simvol Nemanjićke države bio je beli dvoglavi orao. Prvi prikaz belog dvoglavog orla vidimo u Pećkoj patrijaršiji oko 1330. godine u sceni Strašni sud, gde vojnik na štitu ima jednog takvog orla, boje možda bele, ali ne kao amblem Srbije!

Na koricama mača svetog Dimitrija u manastiru Lesnovo 1349. godine nalazi se beli dvoglavi orao na crvenoj podlozi. Dvoglavi orlovi kao reljef ili balčak mača česti su prikazi na oružju starih naroda. U Veneciji, u biblioteci Marcijana, na minijaturi Breviario Grimani iz 1477. godine prikazana je procesija Bogorodice sa duhovnicima i svecima. Iznad njih se viju zastave s krstom, francuska plava posuta zlatnim krinovima i jedna zlatna s crvenim dvoglavim orlom.

Na jednoj ruskoj minijaturi bitke za Kazan, 1527. godine pod carem Ivanom IV Groznim, ratnik u koloni nosi roze štit s crvenim dvoglavim orlom.

Kao presudan izvor koji može da vrati na razmišljanje o caru Dušanu i njegovim vezama sa Vizantijom je nakit, s dvoglavim orlom pokrivenim crvenim rubinima i sa par zelenih smaragda. Taj dragulj pripadao je vlasteoskoj porodici Kantakuzen iz XVII veka u Rumuniji. Njegov, možda grčki, predak koristio je zlatnog dvoglavog orla kao imperator, simvolišući državnu vlast.

Vitezovi iz crkve Sv. Franje Asiškog u Bergamu, XIV vek

U Srbiji XIV veka bila su dva koloristički suprotstavljena principa: u Pećkoj patrijaršiji s Bogorodicom i dva labaruma (zastave) crvena i bela. Nisu li tu nastali koreni dileme o boji dvoglavih orlova: crveni-muški, solarni princip i beli, lunarni-ženski.

Na jednoj fresci Crkve svetog Franje Asiškog u Bergamu, u Italiji, prikazana su dva viteza u oklopu s kraja XIV veka, imperatorske istočne provenijencije, koji kleče pred svojom zaštitnicom Bogorodicom na tronu. Oba viteza su gologlava i u žutim tunikama s mačem u kaniji i bodežima za pojasom. Tunike imaju blag ton floralne ornamentike. Sa sučeljene desne strane Bogorodice stoji sveta Katarina sa svojim atributom točkom (Točak života) i drži viteza koji na grudima i leđima ima crvenog dvoglavog orla, a do nje Franjo Asiški drži viteza koji na grudima i leđima ima belog dvoglavog orla. Identifikacija za njih ne postoji. Nisu li to, možda, vitezovi sa našeg tla?

Kao poslednji eho crveno-bele suprotnosti i danas kao relikt drevnih običaja na jugu egipatske civilizacije Meora (sada u Sudanu) postoji tvrđava od sušenog blata. Sa strane ulaza su interesantni crteži. S desne strane je crtež kupole na dva stuba i nekim natpisom na arapskom, do njega je crtež gde je u podnožju zabodena jedna bela trouglasta zastava s nekim natpisom na njoj. Ne podseća li nas to na drevne kultne boje Gornjeg i Donjeg Egipta: na crvenu krunu Delte, i belu krunu Gornjeg Egipta?

Petar Radičević, Znamenja bogova i vladara
Izvor: srbskocarstvo
Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here