Zoran Rajić: Stari bard ubadao perom kao mačem

Podelite:

Mnoge pesme Stevana Vladislava Kaćanskog bile prave srpske himne. Posle “Nevesinjske puške”, ispevao “srpsku Marseljezu”. Od knjaza Nikole na poklon dobio jatagan s posvetom

BIO je slavni rodoljubivi poeta svoga doba, čije su mnoge pesme bile nezvanične srpske himne. Za Stevana Vladislava Kaćanskog (1829 – 1890), rođenog u Srbobranu (tadašnjem Sentomašu), a sahranjenog u Aleji velikana u Beogradu, čuveni književni kritičar Jovan Skerlić napisao je da je kretao perom tamo gde je potrebno ići mačem i da nije pravio razliku između reči i dela. Kaćanski, koga su zvali Stari Bard, a i sam se tako potpisivao u svojim poznijim godinama, ostavio je u Vojvodini veliko imanje, bogatstvo i udoban život i otišao u Srbiju da se bori za srpske ideale i oslobođenje srpskog naroda od turske i austrijske vlasti.

S perom, ali i puškom u ruci, borio se protiv Mađara u revoluciji 1848, a te iste godine je učestvovao na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima, prilikom osnivanja Srpske Vojvodine, zajedno sa stricem Sergijem, jednim od glavnih govornika na tom skupu i kasnijim episkopom gornjokarlovačkim. Stevan je branio svoj narod oružjem i tokom turskog bombardovanja Beograda 1862. i u srpsko-turskom ratu 1877/7188. kod Pirota i Babine glave. Prebacio se 1875. preko Trsta u Hercegovinu da podrži Nevesinjsku pušku, posle koje je ispevao svoje najpoznatije delo “Narodni zbor”, koje je proglašeno za “srpsku Marseljezu”, popularno po početnim stihovima “Oj, trubaču, s bujne Drine”.

Ova i mnoge druge njegove pesme dobile su muzičku podlogu znamenitih kompozitora, i kao takve ušle u narod. Izašao je na glas 1848, opevavši boj kod Temerina u spevu “Noćnica”, koji su ratnici prepisivali u rovovima. Velikog odjeka imale su i njegove pesme “Na Srbobranu”, “Sa Avale or’o klikće”, “Gde je srpska Vojvodina”, “Teško li je Srbin biti”, kao i “Grahov laz”, koja je ispevana posle crnogorske pobede na Grahovu. Za tu pesmu je od crnogorskog knjaza Nikole Prvog Petrovića dobio na dar skupoceni jatagan s posvetom.

CEO BEOGRAD NA SAHRANI
KAĆANSKI je umro od tuberkuloze, a na sahrani je, kako su zabeležile tadašnje novine, bio “ceo Beograd”. U svim gradovima, pa i najzabačenijim mestima, bili su mu priređeni parastosi. Na rodnoj kući Starog Barda u Srbobranu, nekadašnjoj prizemljuši, a danas zgradi u kojoj je smešten opštinski katastar, postavljena je spomen-ploča sa njegovom posvetom srpskom rodu: “Sve što imam to je tvoje/ Sve što imam tebi dajem/ Sa slađanim uzdisajem/ Srce – misli – pesme moje.”

– Dugo se za tu pesmu smatralo da je nešto najbolje što je napisano na srpskom jeziku, a dugo je bila i ispred Njegoševog dela – predočio je Skerlić.

Porodica Starog Barda dobila je prezime po bačkom selu Kaću, odakle se doselila u Sentomaš krajem 18. ili početkom 19. veka. Pošto se familija, koja je poreklom iz Hercegovine, prezivala Vladisavljević, pesnik je uzeo još jedno ime – Vladislav.

– Stevanov otac Trifun bio je jedan od najbogatijih ljudi u Bačkoj i nadaleko čuveni protivnik školovanja mladih. Smatrao je da mladi treba da steknu osnovnu pismenost, a da je svako dalje školovanje štetno, jer slabi duhovnu i fizičku snagu mladih i od njih stvara mekušce, nesposobne za surovu životnu borbu. Stevan je, protiv očeve želje, uz podršku učenog strica, završio gimnaziju u Segedinu i Pravni fakultet u Zagrebu. Pošto nije hteo da preuzme porodično gazdovanje, otac ga se odrekao – zapisao je srbobranski hroničar prof. Milivoj Tutorov.

U Beogradu, gde je prešao s porodicom, Kaćanski je, sa etiketom “nezgodnog prečanina”, gubio profesorski posao, jer je kritikovao austrofilsku politiku kneza Mihajla Obrenovića. Živeo je siromašno, ali se nije predavao. Bio je osnivač časopisa “Branik”, “Srbske novine”, “Srbska narodnost” i “Velika Srbija”.

– Najveći ljudski gest Stevana Kaćanskog vezan je za uređivanje “Velike Srbije”, u kojem se pojavio alegorijski tekst protiv tajne konvencije između Austrije i Srbije. Tekst, potpisan pseudonimom, koji je napisao prosrpski orijentisani Hrvat, Kaćanski je prihvatio na sebe i zbog toga bio osuđen na godinu dana tamnovanja. Odbio je da napusti “Veliku Srbiju”, iako je dobio obećanje da će, ako to učini, za osam dana biti pomilovan – iskazao je Skerlić svoje divljenje prema Starom Bardu.

Na mestu nekadašnje Bardove kuće u Srbobranu, danas zgrada katastra / Uticaj strica Sergija Kaćanskog, episkopa gornjokarlovačkog 

POŠTOVAN, PA ZABORAVLJEN

SKERLIĆ je istakao da poštovanje Kaćanskom nisu uskratili njegovi savremenici, vodeći srpski pisci: Đura Jakšić, Laza Kostić, Jovan Jovanović Zmaj i Branislav Nušić, ali da je on, uprkos tome, više nego zaboravljen.

– Poslednji proplamsaj, ili vrhunac njegove slave, dogodio se 1928. godine, kada su sve škole u Srbiji slavile Bardov dan. Ta godina bila je samo incident koji je narušio naše kratko pamćenje – konstatovao je Skerlić.

Ploča sa posvetom srpskom rodu

Novosti

Podelite:

Ostavite komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here